Sharma, Hari

Creator: Sharma, Hari

Kehar Singh Kailey est arrivé à Seattle à l'âge de 19 ans, en 1912, avec Imanat Ali Khan. Il est venu via Manille, où il est demeuré pendant trois mois. À leur arrivée, Kailey n'avait que 1£ dans ses poches et Imanat Ali Khan, 5£. À Seattle, les gens devaient avoir au moins 5£ pour avoir le droit de s'établir. Imanat Ali Khan fut donc le premier à s'établir, puis il a réussi à trouver de l'argent pour que Kehar Singh puisse avoir le droit d'établissement. En Amérique, il devait porter un chapeau [comme les hommes américains] et il n'était pas bien traité. Un interprète nommé Hopkinson est venu à Seattle de Vancouver. La mère d'Hopkinson était Punjabi, alors il parlait cette langue. Hopkinson a insisté auprès de Kailey pour qu'il vienne au Canada, mais ce dernier a refusé parce qu'il préférait demeurer aux Etats-Unis. Il a travaillé dans une scierie et il gagnait 0,20$ l'heure. Il y avait des petites chambres à louer près de la rivière. En 1914, pendant la guerre, le directeur de la scierie a fait construire des salles pour eux, partagées par quatre personnes. Lorsqu'il rentrait chez lui, il devait préparer ses propres repas. Mais ils ont accumulé suffisamment d'argent pour embaucher un cuisinier. Ils déposaient leur argent à la banque pour ensuite en envoyer une partie à leur famille au Punjab. De la scierie, il s'est enrôlé dans l'armée américaine en 1917. Après avoir passé 21 jours sur un navire, il est arrivé en France. Il pouvait parler anglais, mais il était le seul Indien dans le groupe. On lui a demandé de participer à l'effort de guerre, mais il a exigé la citoyenneté américaine d'abord. Le juge lui a accordé la citoyenneté sous ces conditions. Normalement, seules les personnes éduquées pouvait obtenir la citoyenneté, qui leur était ensuite retirée. On a refusé la citoyenneté à un Sikh parce qu'il portait un turban. Il a porté sa cause en justice et obtenu la citoyenneté. Lorsque les forces allemandes capturaient des gens, elles leur demandaient qui ils étaient. Le gouvernement ne s'inquiétait pas des personnes qui n'était pas américaines, mais s'il s'agissait d'un citoyen américain, le gouvernement devait prendre des mesures pour les faire libérer. En 1922, certains Indiens se sont battus à Washington pour obtenir la citoyenneté. Le juge leur a demandé s'ils appartenaient à la meilleure race. On leur a dit que la citoyenneté n'était accordée qu'aux personnes de race blanche. Les non-Blancs ont perdu leur cause et on leur a retiré leurs terres. En Californie, en 1912, les gens du parti Ghadar luttaient pour l'indépendance des Indes. Au Canada, le Gurdwara [temple] était situé à Vancouver. En 1913, les membres du parti Ghadar sont allés aux scieries d'Astoria pour s'adresser aux travailleurs. Les Hindous et les Musulmans ne mangeaient pas ensemble, alors on leur a parlé d'égalité et d'unité. On a établi des associations du parti Ghadar dans les scieries. Les Sikhs étaient majoritaires, mais les Musulmans ont également adhéré au parti. À cette époque, on publiait le journal Ghadar Di Gunj ["Echos de mutinerie"] et il connaissait beaucoup de succès; on a même envoyé des copies aux Indes. Un jeune homme de 17 ans, Kartar Singh Sarabha, travaillait avec lui. Il avait terminé sa 10e année et il était venu à Astoria en 1912 pour poursuivre ses études, mais il est retourné aux Indes en 1914. Personne ne voulait qu'il parte. Il fut tué aux Indes. Une autre personne a accompagné Kartar Singh, mais on ne sait pas ce qu'il est devenu. Sohan Singh Bhakna a également habité aux États-Unis. Dans les années 1930, les gens ne pouvaient pas venir au Canada en raison de la dépression économique. Il pouvait acheter de la nourriture pour une journée s'il vendait tout le bois de chauffage dans son véhicule. Les banques étaient fermées et personne ne pouvait retirer de l'argent. Les gens recevaient 3$ par semaine pour se nourrir. La situation économique est demeurée très difficile jusqu'à 1934. Toutes les scieries ont fermé leurs portes, alors les travailleurs étaient sans emploi en raison de la dépression dans les deux pays. En 1912, une famille indienne est venue au Canada mais a dû retourner à Hong Kong parce qu'à cette époque, on ne permettait pas aux familles de rester au Canada. Ils ont porté leur cause en cour à Hong Kong pour venir au Canada. Les gens ne pouvaient pas acheter de terres, ils ne possédaient pas l'égalité des droits et on les appelait « Hindous » même s'ils étaient Sikhs. Toute la communauté travaillait d'arrache-pied jour et nuit; ses membres étaient très courageux. Environ 250-300 personnes habitaient au pays de façon illégale ; les immigrants faisaient venir des jeunes hommes en prétendant qu'il s'agissait de leurs fils. Le gouvernement canadien a ordonné leur expulsion. Pandia et d'autres personnes ont tenté de légaliser leur situation au Canada. En 1936, il est venu au Canada et il a obtenu la citoyenneté canadienne. De 1929 à 1936, il a habité aux Etats-Unis. En 1922, il est retourné aux Indes mais il ne pouvait pas se déplacer librement parce qu'il était membre du parti Ghadar et citoyen américain. Au poste de police, on lui a dit qu'en tant que citoyen américain, il devait informer la police chaque fois qu'il quittait son village. À son retour aux Etats-Unis, la police l'a escorté jusqu'à Ludhiana [une ville du Punjab], puis de Ludhiana à Calcutta. Il s'est marié en 1926 et il a acheté une terre dans son village. ;Kehar Singh Kailey came to Seattle at the age of 19 in 1912. He came along with Imanat Ali Khan. He came from Manila where he lived for 3 months. He had £1 in his pocket and Imanat Ali Khan had £5 when they arrived in Seattle. In Seattle persons having £5 were allowed to land. So first Imanat Ali Khan landed, then he managed to get money for Kehar Singh to land. In America he had to wear a hat [like American men did] and was not treated well. An interpreter named Hopkinson from Vancouver came to Seattle. Hopkinson's mother was Punjabi so he knew Punjabi. Hopkinson insisted Kailey to come to Canada but he refused as he wanted to go to America. He worked for 20¢ an hour in a mill. At the side of a river they made small rooms for living. In 1914 at the time of the War, the manager of the mill had rooms built for them in which 4 people lived collectively. After returning from work they cooked food for themselves, but when they accumulated some money they hired a cook. They deposited money in the bank and sent money home to Punjab. From the mill he joined the US Army in 1917. After 21 days on a ship they reached France. He was able to speak English but the only person from India in that group. He was asked to join the war but he first asked for citizenship. On that basis the judge granted citizenship to him. Citizenship was granted only to well educated people, but later on citizenship was taken back from all of them. One Sikh person was not given citizenship because he wore a turban. He fought a case for it and got citizenship. German forces captured people and asked them who they were. For non-Americans, the government was not concerned, but if the person was an American citizen then the American government had to made arrangements to get them released. In 1922 people from India fought a case in Washington for citizenship. The judge asked them if they are from best race. They were told that citizenship will be given only to white people. Non-white people lost the case and all the lands of non-white people were taken away. In California in 1912 people of Ghadar party were fighting for India's independence. In Canada the Gurdwara [temple] was in Vancouver. In 1913 Ghadar party members went to the Astoria mills and gave lectures to the workers. Hindu and Muslim people were not eating together so they lectured on equality and unity. In the mills Ghadar party societies were made. Sikh people were in majority, but the Muslims also joined the Ghadar party. In the mean time a paper Ghadar Di Gunj ["Echoes of Mutiny"] was published and was very popular; they even sent copies to India. A 17-year-old called Kartar Singh Sarabha was also working in his mill. He had finished 10th grade and came to Astoria in 1912 for further studies, but returned to India in 1914. When he left to go back to India everybody didn't want him to go. He was killed in India. Another person from Sarabha also went with Kartar Singh but his whereabouts were not known. Sohan Singh Bhakna also lived in America. In the 1930s people were not allowed to come to Canada because of the Depression. By selling a vehicle full of wood they managed to get food for a day. Banks were closed and nobody was allowed to withdraw money from banks. People were given $3 a week for food. The economic situation remained bad until 1934. All the mills were shut down so the workers were idle due to the Depression in both countries. In 1912 a family from the Indian community came to Canada, but was returned to Hong Kong because families weren't allowed to stay. They fought the case from Hong Kong and came to Canada. People were not allowed to purchase land, they didn't have equal rights, and they were called Hindus even though most of them were Sikhs. The whole community did very hard work day and night and was very courageous. About 250-300 persons were living illegally because they were brought in as if they were sons by another immigrant who wasn't really their father. The Canadian government gave a deportation order for them. Then Pandia and other people worked to make them legal in Canada. In 1936 he came to Canada and got citizenship. From 1929 to 1936 he lived in America. In 1922 he went back to India, but he was not allowed to go about freely because he was a member of Ghadar party and was an American citizen. At the police station he was told that being a citizen of America he had to inform the police wherever he went from the village. When coming back to America the police escorted him to Ludhiana [a city in Punjab]. Then from Ludhiana to Calcutta local police escorted him. He married in 1926 and purchased land in his village. ;ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਕੈਲੇ 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ 1912 ਵਿਚ ਇਮਾਨਤ ਅਲi ਖਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀਏਟਲ ਆਏ ਸਨ। ਉਹ ਮਨੀਲਾ ਰਸਤਿਓਂ ਆਏ ਸਨ ਜਿਥੇ ਉਹ 3 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤਕ ਰੁਕੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੀਏਟਲ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਇਕ ਪਾਊਂਡ ਸੀ ਅਤੇ ਇਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੇ ਕੋਲ ਪੰਜ ਪਾਊਂਡ ਸਨ। ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਕੋਲ ਪੰਜ ਪਾਊਂਡ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੀਏਟਲ ਉਤਰਨ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨੇ ਉਤਰ ਕੇ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਉਤਰਨ ਲਈ ਪੈਸਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਜਿਵੇਂ ਅਮਰੀਕਨ ਆਦਮੀ ਟੋਪੀ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ ਉਸ ਤਰਾਂ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਟੋਪੀ ਪਹਿਨਣੀ ਪਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਵਤੀਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਵੈਨਕੂਵਰ ਤੋਂ ਹੌਪਕਿਨਸਨ ਨਾਂ ਦਾ ਦੁਭਾਸ਼ੀਆ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੌਪਕਿਨਸਨ ਦੀ ਮਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਹੌਪਕਿਨਸਨ ਨੇ ਕੈਲੇ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਆਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾਂ ਕਰ ਦਿਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ 20 ਸੈਂਟ ਫੀ ਘੰਟੇ ਇਕ ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਦਰਿਆ ਦੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਉਨਾਂ ਨੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਛੋਟੇ ਕਮਰੇ ਬਣਾ ਲਏ ਸਨ। 1914 ਵਿਚਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਿੱਲ ਦੇ ਮੈਨੇਜਰ ਨੇ ਉਨਾਂ ਲਈ ਕਮਰੇ ਬਣਵਾ ਦਿਤੇ ਜਿਸ ਵਿਚ 4-4 ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਕੰਮ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਖਾਣਾ ਬਣਾਂਦੇ ਸਨ ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਨਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਪੈਸਾ ਜੋੜ ਲਿਆ ਤਾਂ ਰੋਟੀ ਬਣਾਨ ਲਈ ਇਕ ਰਸੋਈਆ ਰਖ ਲਿਆ। ਆਪਣਾ ਪੈਸਾ ਉਹ ਬੈਂਕ ਵਿਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਪੈਸਾ ਭੇਜਦੇ ਸਨ। ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ 1917 ਵਿਚ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ 21 ਦਿਨ ਦਾ ਸਫਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹ ਫ੍ਰਾਂਸ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ। ਉਹ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲ ਲੈਂਦੇ ਸਨ ਪਰ ਉਸ ਗਰੁਪ ਵਿਚ ਉਹ ਇਕੋ ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਸਨ। ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਲਈ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਨਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਟੀਜ਼ਨਸ਼ਿਪ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਅਧਾਰ ਉਤੇ ਜੱਜ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਟੀਜ਼ਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਦਿਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਿਟੀਜ਼ਨਸ਼ਿਪ ਬਹੁਤ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਬਾਦ ਵਿਚ ਸਾਰਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਸਿਟੀਜਲਨਸ਼ਿਪ ਵਾਪਿਸ ਲੈ ਲਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਕ ਸਿੱਖ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਿਟੀਜ਼ਨਸ਼ਿਪ ਨਹੀਂ ਦਿਤੀ ਸੀ ਕਿਊਂਕਿ ਉਸਨੇ ਪੱਗ ਬੰਨੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਕੇਸ ਲੜਿਆ ਅਤੇ ਸਿਟੀਜ਼ਨਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਜਰਮਨੀ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਪੁਛਦੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਕੌਣ ਲੋਕ ਹਨ। ਗੈਰ-ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਸਰਕਾਰ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਜੇਕਰ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਫੌਜੀ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਛੁਡਾਣ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨੇ ਪੈਂਦੇ ਸਨ। 1922 ਵਿਚ ਇੰਡੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਿਟੀਜ਼ਨਸ਼ਿਪ ਲਈ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਵਿਚ ਕੇਸ ਲੜਿਆ। ਜੱਜ ਨੇ ਉਨਾਂ ਤੋਂ ਪੁਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਚੰਗੀ ਨਸਲ ਦੇ ਹਨ। ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਸਿਟੀਜ਼ਨਸ਼ਿਪ ਕੇਵਲ ਗੋਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿਤੀ ਜਾਏਗੀ। ਗੈਰ-ਗੋਰੇ ਲੋਕ ਕੇਸ ਹਾਰ ਗਏ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਗੋਰਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉਨਾਂ ਤੋਂ ਵਾਪਿਸ ਲੇ ਲਈ ਗਈ ਸੀ। ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿਚ 1912 ਵਿਚ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਲੋਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਜਦੋ ਜਹਿਦ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। 1913 ਵਿਚ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਐਸਟੋਰੀਆ ਵਿਚ ਮਿੱਲਾਂ ਵਿਚ ਗਏ ਅਤੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈਕਚਰ ਦਿਤੇ। ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਰੋਟੀ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ ਸਨ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨਾਂ ਨੇ ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਏਕਤਾ ਉਤੇ ਲੈਕਚਰ ਦਿਤਾ। ਮਿੱਲਾਂ ਵਿਚ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀਆਂ ਸੋਸਾਇਟੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਸਿੱਖ ਲੋਕ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਸਨ ਪਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵੀ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਏ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਗਦਰ ਦੀ ਗੂੰਜ ਕਢਿਆ ਗਿਆ ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਰਿਹਾ। ਉਸਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵੀ ਭੇਜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। 17 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਵੀ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸਰਾਭਾ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਕਰਕੇ 1912 ਵਿਚ ਅਗੋਂ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਐਸਟੋਰੀਆ ਆਇਆ ਸੀ ਪਰ 1914 ਵਿਚ ਇੰਡੀਆ ਵਾਪਿਸ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਡੀਆ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਸੀ। ਇੰਡੀਆਂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਰਾਭੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭੇ ਨਾਲ ਵਾਪਿਸ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ੳਸਦਾ ਥਹੁ-ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗ ਸਕਿਆ। ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਵੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਆਣ ਨਹੀਂ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਕੜੀਆਂ ਦੀ ਭਰੀ ਗੱਡੀ ਵੇਚ ਕੇ ਲੋਕ ਇਕ ਦਿਨ ਦਾ ਖਾਣਾ ਜੁਟਾ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਬੈਂਕ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਕਿਸੀ ਨੂੰ ਵੀ ਬੈਂਕਾ ਵਿਚੋਂ ਪੈਸਾ ਕਢਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣੇ ਲਈ ਹਫਤੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਡਾਲਰ ਦਿਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ 1934 ਤਕ ਮੰਦੀ ਰਹੀ। ਸਾਰੀਆਂ ਮਿੱਲਾਂ ਬੰਦ ਸਨ ਇਸ ਕਰਕੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ ਕਾਰਣ ਕੰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬੇਕਾਰ ਬੈਠੇ ਸਨ। 1912 ਵਿਚ ਇੰਡੀਅਨ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਇਕ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵੈਨਕੂਵਰ ਤੋਂ ਵਾਪਿਸ ਮੋੜ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਲਿਆਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਤੋਂ ਕੇਸ ਲੜਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਪਰਿਵਾਰ ਕੈਨੇਡਾ ਆ ਸਕਿਆ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ-ਹਿੰਦੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਸਿੱਖ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪੂਰੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਦਿਨ ਰਾਤ ਇਕ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਬਹਾਦੁਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਕੋਈ 250-300 ਲੋਕ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਦਸ ਕੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦ ਕਿ ਉਹ ਆਪ ਉਨਾਂ ਦੇ ਪਿਉ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਕੈਨੇਡਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨਾਂ ਦੀ ਦੇਸ਼ ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿਤੇ ਸਨ। ਪਾਂਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਉਤੇ ਪੱਕਿਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਰਾਲੇ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ 1936 ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਆਏ ਅਤੇ ਸਿਟੀਜ਼ਨਸ਼ਿਪ ਲੈ ਲਈ। 1929 ਤੋਂ 1936 ਤਕ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਰਹੇ ਸਨ। 1922 ਵਿਚ ਉਹ ਵਾਪਿਸ ਇੰਡੀਆ ਗਏ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨ। ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਹੁੰਦਿਆਂ ਉਹ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਿਥੇ ਵੀ ਜਾਣ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਦਸ ਕੇ ਜਾਣ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਾਪਿਸ ਆਣ ਸਮੇਂ ਪੁਲਿਸ ਉਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੁਧਿਆਣੇ ਤਕ ਗਈ। ਲੁਧਿਆਣੇ ਤੋਂ ਕਲੱਕਤੇ ਤਕ ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਿਸ ਉਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ। 1926 ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਨੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦੀ।

Creator: Sharma, Hari

Jagar Singh Mahal est arrivé au Canada en 1925, à l'âge de 18 ans. Son père est arrivé au Canada en 1906 et il n'est jamais retourné aux Indes. Jagar Singh n'est pas allé à l'école et il était fermier dans son village. Son père envoyait de l'argent à sa mère. Il est venu au Canada après avoir été invité par son père. Environ 25 personnes de son village sont venues à Calcutta, où elles sont demeurées pendant 23 jours. Elles se sont ensuite rendues à Vancouver via Rangoon, Singapore, Hong Kong et le Japon. À Hong Kong, il a habité au Gurdwara [temple]. Sur son navire, plusieurs passagers étaient d'origine chinoise ou japonaise. Il lui a fallu 23 jours pour se rendre de Hong Kong à Vancouver. Le navire était chargé de produits et il a débarqué au quai du CFCP. Les agents d'immigration n'acceptaient que les passagers dont les parrains étaient venus les accueillir au port. L'examen médical avait lieu à Hong Kong. Son père était propriétaire d'une petite scierie à Lillooet ; vingt-deux personnes travaillaient dans cette scierie. Certains de ces travailleurs étaient d'origine ethnique différente, mais l'ingénieur était Blanc. Son père possédait une maison à Vancouver. Ils ont vécu au sein d'autres communautés sans aucun problème. Après quelque temps, il a quitté la scierie pour habiter à Burnaby, une banlieue de Vancouver. Il possédait des voitures tirées par des chevaux qu'il utilisait pour vendre du bois de chauffage. Il avait également quelques camions. Il gagnait 0,40$ l'heure. Les maisons étaient chauffées au bois ou au charbon. À cette époque, on ne comptait que 50 Indiens travaillant à Fraser Mills, alors qu'il y avait environ 700 Indiens auparavant. Les gens habitaient dans des cuisines de chantier [habitation de groupe] et il a brièvement habité dans une cuisine de chantier. Il n'y avait qu'un seul magasin indien à cette époque, appartenant à Dosanjh Brahmin. Certains travaillaient sur les fermes. Les fermiers gagnaient 5$ par jour alors que dans les scieries, les gens gagnaient 4$ par jour. Les travailleurs de ferme devaient déplacer des objets lourds. Il a coupé ses cheveux lorsqu'il est arrivé au Canada. Environ une dizaine de personnes de sa communauté canadienne avaient fait des études avancées. Garcha, Dhami et plusieurs autres garçons sont allés à l'université. Les gens se divertissaient en jouant aux cartes, en assistant à des matchs de lutte, en jouant de la musique, en chantant ou en buvant de l'alcool. Les salaires parmi les différents groupes ethniques étaient les mêmes. Les Blancs travaillaient moins dans les scieries. Les Indiens étaient reconnus comme étant des travailleurs assidus et forts, alors ils étaient convoités pour combler les emplois. Pendant la dépression, l'économie s'est écroulée, mais les Indiens ont refusé l'aide sociale. Les gens s'entraidaient ou encore, ils renvoyaient leur famille aux Indes. Plusieurs femmes sont venues au Canada en 1925 suite à l'adoption de la loi permettant aux immigrants de faire venir leurs femmes et leurs enfants. Plusieurs sont retournés aux Indes pour se marier, puis ils ont amené leur épouse au Canada. Les femmes ne travaillaient pas hors du foyer. Elles devaient porter les mêmes types de vêtements que les femmes blanches. Environ cinq Indiens ont épousé des femmes blanches. Les gens habitaient surtout à Vancouver et à Victoria; ils étaient très peu nombreux dans les autres villes. En 1932-1933, plusieurs immigrants sont arrivés avec des papiers falsifiés, mais le gouvernement fut alerté et il a ordonné leur expulsion. La communauté indienne s'est ralliée pour les aider. Dhoot de Victoria, Mahinder Singh, Karam Singh et plusieurs autres ont donné beaucoup d'argent pour aider les personnes touchées par cet ordre d'expulsion. Pandia, une personne éduquée, a aidé les gens mais l'argent utilisée pour régler les questions d'immigration fut versée par la communauté. Le Gurdwara de Vancouver était le cœur de la communauté : c'est là que l'on discutait des questions importantes. Les gens se rassemblaient uniquement dans les Gurdwaras. On trouvait des Gurdwaras du côté des scieries, à Abbotsford, à Vancouver, à New Westminster et à Victoria. La politique était à l'ordre du jour dans les Gurdwaras. Hopkinson, une personne qui soutirait de l'argent à la communauté, fut tué par balle par Mewa Singh en 1915. Ce dernier fut exécuté et depuis, les Gurdwaras canadiens célèbrent son martyre à chaque année. Toutefois, personne n'a aidé la mère de Mewa Singh. Le premier Guru Granth sahib [texte sacré] fut installé au Gurdwara de la 2e Avenue à Vancouver, mais ce Gurdwara historique fut vendu en 1961. Le Hindustan n'était pas indépendant à cette époque, alors les gens se sont impliqués depuis le Canada. Le parti Ghadar fut fondé et le mouvement était très actif aux Etats-Unis et au Canada. Plusieurs étaient communistes. Pendant la lutte pour l'indépendance des Indes, il n'existait pas de friction entre les Sikhs, les Musulmans et les Hindous. Il a habité à Vancouver, à Victoria, à Hope et à Kamloops. Il est retourné aux Indes pour la première fois en 1961. Il voulait finir ses jours aux Indes. Son entreprise fonctionnait bien, mais il avait le mal du pays. Si la situation au Punjab avait été plus stable, plusieurs personnes y seraient retournées car elles possédaient des terres dans cette région. ;Jagar Singh Mahal came to Canada in 1925 at the age of 18. His father came to Canada in 1906 and after that he never went back to India. Jagar Singh did not go to school and he did farming in his village. His father used to send money at home. He came to Canada on his father's invitation. About 25 people from his village came to Calcutta. There they stayed for 23 days. Then from Calcutta via Rangoon, Singapore, Hong Kong, and Japan he came to Vancouver. In Hong Kong he lived in the Gurdwara [temple]. Many of the other passengers on his ship were Chinese and Japanese. From Hong Kong to Canada it took 23 days. The ship was loaded with goods. In Canada he landed at Vancouver at the CPR dock. Immigration officials would let people in if the sponsor came to get them from the port. The medical was done in Hong Kong. His father had a small mill in Lillooet and 22 people worked in that mill. People from other ethnic groups worked in the mill but the engineer was white. His father had a house in Vancouver. They lived among other communities without any difficulty. After some time he left the mill and lived in the Vancouver area, in Burnaby. He kept horse carts for selling fuel woods. He also had trucks. He worked for 40¢ an hour. Every house need fuel wood or coal. In Fraser Mills only 50 Indian people were working at this time. Earlier about 700 Indian people worked in that mill. People lived in cookhouses [a group living arrangement]. He lived for a short period in a cookhouse. There was only one Indian store at that time, run by Dosanjh Brahmin. Some people worked on farms. On farms the wages were $5 a day while in mills wages were $4 a day. Work on farms involved lifting heavy weight. He cut his hair on arrival in Canada. About 10 people in the community were well educated in Canada. Garcha, Dhami and many other boys went to university. People entertained themselves by playing cards, wrestling, playing instruments, singing and drinking alcohol. There was no difference of wages between ethnic groups. White people worked less in mills. Indian people were famous for hard and good work and were sought after for employment. Indian people contributed to the union. During the Depression the whole economy crashed but no Indian people went on welfare. People helped each other or sent their families back to India. Many women came to Canada in 1925 because the law was passed to bring wives and children. Many people went back to India to get married and brought their wives back with them. Women did not work outside the home. Women had to wear the kind of clothes white women wore. About five Indian men married white women. People were mostly in Vancouver and Victoria, and very few were in other places. In 1932-33 many people came on forged papers, but later had problems when the Canadian government ordered them deported. The Indian community collectively helped them. Dhoot of Victoria, Mahinder Singh, Karam Singh and many more contributed a lot of money to help the affected people. Pandia, being an educated person, helped people, but the money to solve the immigration problem was provided by the community. The Vancouver Gurdwara was the focal point of the community where matters important to them were discussed. People gathered in Gurdwaras only. Gurdwaras were in mill side, Abottsford, Vancouver, New Westminster and Victoria. In the Gurdwaras politics prevailed. Hopkinson, who used to take money from the community, was shot dead by Mewa Singh in 1915. Then Mewa Singh was executed; his martyrdom was celebrated every year in Canadian Gurdwaras but nobody helped his mother. The first Guru Granth sahib [sacred text] was installed in the Gurdwara on 2nd Avenue in Vancouver, but that historical Gurdwara was sold in 1961. Hindustan was not independent at that time so people participated in the struggle from Canada. The Ghadar party was formed and this movement was very active in America and Canada. Many people were communist. During the struggle for India's independence there was no friction between Sikhs, Muslims and Hindus. He lived in Vancouver, Victoria, Hope and Kamloops. The first time he went back to India was in 1961. He wanted to spend his old age in India. His business did well but he still missed his country. If there had been no disturbance in Punjab many people would have gone back as they have properties there. ;ਜਾਗਰ ਸਿੰਘ ਮਾਹਲ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ 1925 ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਆਏ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ 1906 ਵਿਚ ਕੇਨੇਡਾ ਆਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹ ਕਦੀ ਇੰਡੀਆ ਵਾਪਿਸ ਨਹੀਂ ਗਏ। ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਕੂਲ ਪੜ੍ਹਣ ਨਹੀਂ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਘਰ ਵਿਚ ਪੈਸੇ ਭੇਜਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸੱਦੇ ਉਤੇ ਜਾਗਰ ਸਿੰਘ ਕੈਨੇਡਾ ਆਏ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੋਈ 25 ਲੋਕ ਉਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਲਕੱਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਹ ੳਥੇ 23 ਦਿਨਾਂ ਤਕ ਰਹੇ। ਕਲਕੱਤੇ ਤੋਂ ਰੰਗੂਨ, ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਰਸਤਿਓਂ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਅਤੇ ਜਪਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੈਨਕੂਵਰ ਆਏ ਸਨ। ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਵਿਚ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਬਾਕੀ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਜਪਾਨੀ ਸਨ। ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਤੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਆਣ ਵਿਚ 23 ਦਿਨ ਲਗ ਗਏ ਸੀ। ਜਹਾਜ਼ ਸਮਾਨ ਨਾਲ ਲੱਦਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਉਹ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿਚ ਸੀ ਪੀ ਆਰ ਬੰਦਰਗਾਹ ਉਤੇ ਉਤਰੇ ਸਨ। ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦਰਗਾਹ ਉਤੇ ਤਾਂ ਉਤਰਨ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਪਾਂਸਪਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੈਣ ਨਹੀਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਡਾਕਟਰੀ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਜਾਗਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਲਿਲੀਓਟ ਵਿਚ ਛੋਟੀ ਮਿੱਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ 22 ਲੋਕ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਦੂਜੇ ਫਿਰਕਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਇੰਜੀਅਰ ਗੋਰਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ੳਹੁਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿਚ ਘਰ ਸੀ। ਉਹ ਹੋਰਨਾਂ ਫਿਰਕਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਦੇ ਰਹੇ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਦ ਉਨਾਂ ਨੇ ਮਿੱਲ ਛਡ ਦਿਤੀ ਅਤੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੇ ਬਰਨਬੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਲਗ ਪਏ। ਉਨਾਂ ਨੇ ਲਕੜਾਂ ਵੇਚਣ ਲਈ ਘੋੜਾ ਬੱਘੀ ਰਖੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਟਰੱਕ ਵੀ ਸਨ। ਉਨਾਂ ਨੂੰ 40 ਸੈਂਟ ਫੀ ਘੰਟੇ ਦੇ ਮਿਲਦੇ ਸਨ। ਹਰ ਇਕ ਘਰ ਨੂੰ ਲਕੜੀ ਦੇ ਬਾਲਣ ਜਾਂ ਕੋਲਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਫ੍ਰੇਜ਼ਰ ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਿਰਫ 50 ਇੰਡੀਅਨ ਲੋਕ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜਦ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 700 ਇੰਡੀਅਨ ਲੋਕ ਇਸ ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਲੋਕ ਕੁੱਕ ਹਾਉਸ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਜਾਗਰ ਸਿੰਘ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕੁੱਕ ਹਾਉਸ ਵਿਚ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਕ ਇੰਡੀਅਨ ਸਟੋਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਦੁਸਾਂਝ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚਲਾਂਦਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਫਾਰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਇਕ ਦਿਨ ਦੇ 5 ਡਾਲਰ ਮਿਲਦੇ ਸਨ ਜਦਕਿ ਮਿੱਲਾਂ ਵਿਚ 4 ਡਾਲਰ ਇਕ ਦਿਨ ਦੇ ਮਿਲਦੇ ਸਨ। ਫਾਰਮਾਂ ਵਿਚ ਕਿਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਭਾਰੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਜਾਗਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵਾਲ ਕਟਾ ਲਏ ਸਨ। ਆਪਣੀ ਕਮਯੁਨਿਟੀ ਦੇ ਕੋਈ 10 ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਸਨ। ਗਰਚਾ, ਧਾਮੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੁੰਡੇ ਪੜ੍ਹਣ ਲਈ ਯੁਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੀ ਗਏ ਸਨ। ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਮਨ ਪ੍ਰਚਾਵਾ ਤਾਸ਼ ਖੇਡ ਕੇ, ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਸਾਜ਼ ਵਜਾ ਕੇ, ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਆਦਿ ਪੀ ਕੇ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਵਖ ਵਖ ਫਿਰਕਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਜਰਤ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਗੋਰੇ ਲੋਕ ਮਿੱਲਾਂ ਵਿਚ ਘਟ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੰਡੀਅਨ ਲੋਕ ਮਿਹਨਤੀ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਕਿਰਤੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ ਅਤੇ ਮਿੱਲ ਮਾਲਕ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਉਤੇ ਰਖਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਇੰਡੀਅਨ ਲੋਕ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇੰਡੀਅਨ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਇਮਦਾਦ ( ਵੈਲਫੇਅਰ ) ਨਹੀਂ ਲਈ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਹੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਪਿਸ ਇੰਡੀਆ ਭੇਜ ਦਿਤੇ ਸਨ। ਬਹੁਤੀਆਂ ਔਰਤਾਂ 1925 ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਆਈਆਂ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲਿਆਣ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਣ ਲਈ ਵਾਪਿਸ ਇੰਡੀਆ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਪਤਨੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਆਏ। ਔਰਤਾਂ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇੰਡੀਅਨ ਔਰਤਾਂ ਗੋਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਾਰਗੇ ਕਪੜੇ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਕੋਈ ਪੰਜ ਇੰਡੀਅਨ ਮਰਦਾਂ ਨੇ ਗੋਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਏ ਸਨ। ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਵੈਨਕੂਵਰ ਅਤੇ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਘਟ ਲੋਕ ਹੋਰਨਾਂ ਥਾਂਵਾਂ ਉਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। 1932-33 ਵਿਚ ਕਈ ਲੋਕ ਨਕਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਉਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਆਏ ਸਨ ਪਰ ਮਗਰੋਂ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਪੇਸ਼ ਆਈ ਜਦੋਂ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਾਪਿਸ ਭੇਜਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿਤੇ। ਇੰਡੀਅਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਧੂਤ, ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਪਾਂਡੀਆ ਨੇ ਪੜਿਆ ਲਿਖਿਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਪਰ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਮਸਲੇ ਲਈ ਸਾਰਾ ਪੈਸਾ ਕਮਯੁਨਿਟੀ ਵਲੋਂ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵੈਨਕੂਵਰ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਮਯੁਨਿਟੀ ਦਾ ਮੁਖ ਕੇਂਦਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਥੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਮਸਲਿਆਂ ਉਤੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਲੋਕ ਸਿਰਫ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਹੀ ਆਪਸ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਮਿੱਲ ਸਾਈਡ, ਐਬਟਸਫੋਰਡ, ਵੈਨਕੂਵਰ, ਨਿਉ ਵੈਸਟਮਿਨਸਟਰ ਅਤੇ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਸਿਆਸਤ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਹੌਪਕਿਨਸਨ ਜੋ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪੈਸਾ ਲਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਨੂੰ 1915 ਵਿਚ ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿਤਾ ਸੀ। ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ ਸੀ; ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਹਰ ਸਾਲ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿਚ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਪਰ ਕਿਸੀ ਨੇ ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿਚ ਦੂਜੇ ਐਵਨਿਉ ਵਾਲੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਗੁਦੁਆਰੇ ਨੂੰ 1961 ਵਿਚ ਵੇਚ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਜ਼ਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਜਦੋ ਜਹਿਦ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਗਦਰ ਲਹਿਰ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਕਮਯੁਨਿਸਟ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਜਦੋ ਜਹਿਦ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖਾਂ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਮਤਭੇਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਾਗਰ ਸਿੰਘ ਵੈਨਕੂਵਰ, ਵਿਕਟੋਰੀਆ, ਹੋਪ ਅਤੇ ਕੈਮਲੂਪਸ ਵਿਚ ਰਹੇ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਹ ਭਾਰਤ 1961 ਵਿਚ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਬੁਢਾਪਾ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਬਿਤਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ੳਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਚੰਗਾ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਹਾਲਾਤ ਖਰਾਬ ਨਾਂ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵਾਪਿਸ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਸਨ।

Creator: Sharma, Hari

Dhan Kaur Johal est arrivée au Canada en 1923, de Jandiala, au Punjab. Elle a voyagé via Calcutta, Singapore et Hong Kong. Elle est demeurée trois jours à Hong Kong avant de prendre le navire qui l'amènerait au Canada. Il n'y avait que quatre Indiennes au Canada lorsqu'elle est arrivée. La première femme est arrivée en 1914 avec ses enfants. Une autre Indienne est venue auparavant, mais elle fut renvoyée à Hong Kong parce que les hommes immigrants ne pouvaient pas amener leur famille. Son mari s'est battu en cour pendant trois ans, à Hong Kong. Graduellement, on a permis aux femmes indiennes de venir au Canada. Les Indiennes ne pouvaient pas porter les vêtements indiens traditionnels, alors elle a dû acheter des vêtements occidentaux au Japon qu'elle a enfilés avant d'arriver à Vancouver. Au début, les Indiennes n'aimaient pas le nouveau style de vêtements, mais elles s'y sont habitué et elles ne portaient les vêtements traditionnels que pour aller au Gurdwara [temple]. Si les femmes indiennes quittaient la maison en portant des vêtements traditionnels, les Blancs croyaient qu'elles étaient en pyjama. Par la suite, ils ont compris qu'il s'agissait de vêtements indiens traditionnels. En 1930, les conditions économiques sont devenues très difficiles. Les gens gagnaient 0,10$ de l'heure. Ils possédaient leur entreprise de camionnage, mais ils ont connu des difficultés. Plusieurs familles sont retournées aux Indes, mais personne n'a accepté l'aide sociale parce que cela était mal vu dans la communauté, où tous les membres s'entraidaient. Pendant la guerre, le gouvernement a distribué des coupons d'alimentation. Chaque communauté achetait les aliments qu'elle aimait avec ces coupons. Après la guerre, les indo-canadiens ont obtenu le droit de vote, on a formé un syndicat et les salaires ont augmenté. Au début, les gens avaient peur de se joindre au syndicat car parfois, ils étaient congédiés pour cette raison. Mais lorsque le syndicat est devenu fort, tous sont devenus membres et ils ont pu profiter de l'équité salariale. Lorsque les Japonais furent retirés, les Indiens ont acheté leurs maisons. Auparavant, les gens ne pouvaient pas acheter une maison alors ils devaient louer. Les loyers étaient de l'ordre de 8$-10$ par mois. Ils ont acheté une maison neuve sur la 2e Avenue pour 4000$. Très peu de gens possédaient une voiture. Certains Indiens comme Kapoors et Mayo possédaient leur propre scierie. La plupart des gens travaillaient dans les scieries et habitaient dans les cuisines de chantier. Le salaire du cuisinier était payé par les travailleurs : chacun versait 2$. Quelques Indiennes étaient cuisinières dans les cuisines communes. Les femmes ne travaillaient pas hors du foyer, alors elles passaient leur temps ensemble à cuisiner ou à se promener. Elle a cuisiné sur un poêle à bois pendant plus de 15 ans. En 1943, elle cuisinait sur un réchaud. Une personne d'origine indienne inspectait les maisons pour s'assurer qu'elles étaient propres. Elle a appris à conduire très tôt et elle conduisait ses copines à la plage. Elle n'était pas éduquée, mais elle a appris l'anglais avec les garçons blancs en six mois. En 1939, ils ont acheté une radio mais les émissions étaient en anglais. La télévision est arrivée pendant les Jeux olympiques. Après 1969, les femmes ont commencé à intégrer le marché du travail. Elle a travaillé pendant une année au Canada. Ses quatre enfants sont nés au Canada. Le premier mariage de la communauté indienne fut solennisé à Kamloops. Le mariage de sa fille fut le premier à être célébré à Vancouver. Les gens se mariaient dans les maisons. Par la suite, le comité du Gurdwara a insisté pour que l'on célèbre le mariage au temple, suivi d'un banquet à la maison. La plupart des Indiens sont arrivés après que le Canada ait augmenté le quota [d'immigration]. Ce dernier a ensuite été réduit. Lorsqu'on a permis aux visiteurs de venir au Canada, d'autres Indiens sont venus. En 1969, elle est allée aux Indes pour le mariage de son fils et elle y a habité pendant 6 ans. Les visas n'étaient pas exigés à l'époque. Ils possèdent des terres dans son village. Tout le monde prévoyait gagner de l'argent, puis retourner aux Indes. Ils ont acheté des terres au Punjab avec l'argent gagné au Canada. Ils n'ont jamais songé à s'établir au Canada de façon permanente. Il y avait un magasin qui desservait la communauté indienne sur la 2e Avenue, à Vancouver. Ce dernier a fermé ses portes après la mort du propriétaire. À l'époque de la partition aux Indes, en 1947, tous les indo-canadiens vivaient en harmonie. Les Musulmans et les Hindous fréquentaient aussi le Gurdwara. Il n'existait pas de différentiation régionale parmi les gens des différentes régions du Punjab, comme Malwa, Doaba et Majha. Il y avait des Gurdwaras à Vancouver, sur le site de la scierie, à Victoria et à New Westminster. Le Gurdwara du site de la scierie fut bâti par une personne blanche. Ce dernier a brûlé, mais il fut rebâti par des Blancs. Après la fermeture de la scierie, le Gurdwara fut démoli. En 1924, un Jatha du Gurdwara de Vancouver est allé au Punjab pour participer au Jatha de Jaito. Tous les dimanches de Kirtan [chant d'hymnes] avaient lieu au Gurdwara. Au début, les hommes préparaient le langar [cuisine communautaire gratuite] au Gurdwara, car il n'y avait pas de femmes. Quand les femmes sont arrivées, elles ont pris en charge la préparation du langar. Les gens envoyaient de l'argent pour le Doaba Sudhar et le Malwa Sudhar [programmes de développement locaux] au Punjab. Plusieurs ont fait venir leurs neveux et les enfants de leurs amis au Canada en prétendant qu'il s'agissait de leurs enfants. Mais le gouvernement canadien les a considérés comme des immigrants illégaux et il a ordonné leur expulsion. La communauté a versé de l'argent pour défendre leur cause. Pandia a participé à la cause et 300 personnes ont pu rester. Ses enfants n'ont pas connu de difficultés à l'école. Les enseignants étaient très aimables. Ses petits-enfants parlent aussi le Punjabi. ;Dhan Kaur Johal came to Canada in 1923 from Jandiala, Punjab. She came via Calcutta, Singapore, and Hong Kong. She stayed three days in Hong Kong awaiting the boat to Canada. There were only four other Indian women in Canada when she arrived. The first woman came with her children in 1914. There was a woman who came earlier that was sent back to Hong Kong because men immigrants weren't allowed to bring their families. Her husband fought the case for three years from Hong Kong. Gradually more Indian women came to Canada. Indian women were not allowed to wear traditional clothing so she bought western style clothes from Japan and she put them on before landing in Vancouver. Initially the omwen did not like the new style of clothes but later they got used to it and wore traditional clothes just for going to Gurdwara [temple]. If Indian women left the house in traditional clothes, white people thought they were wearing nightgowns. Later on they found out that it is traditional Indian dress. In 1930 the economic condition turned very bad. Wages were 10¢ per hour. They had their own trucking business but their business also had setbacks. Many families went back to India but nobody took welfare which was considered bad in the community. Everybody helped each other. During the war food tickets were given out. Each community took the kind of food they liked on those tickets. After war Indo-Canadians got voting rights, the union was formed and wages were increased. Initially people were afraid of joining union as sometimes they were fired for doing so, but once the union got strong every one joined and people got the benefit of equal wages. When the Japanese were uprooted, Indian people purchased their houses. Before that people were not allowed to purchase houses and had to rent. Rent was $8-10 per month. They bought a new house on 2nd Avenue for $4,000. Very few people had cars. Indian people owned mills such as the Kapoors, Mayo, and their own mill. Most of the people worked in the mills and lived in cookhouses. The salary of the cook was made up by each person contributing $2 to the cookhouse. A few Indian women also worked as cooks in the cookhouses. The women didn't work outside the home, so they passed their time together, cooking, or going out. She cooked on a wood stove for more than 15 years. In 1943 she cooked food on a heater. One Indian person used to check the houses for cleanliness. She learned how to drive soon and could take her friends to the beach. She had no formal education but learned English from the white boys in six months. In 1939 they started having radios, but the programs were in English. During the Olympics games television came. After 1969 women started to hold jobs. She also worked for one year in Canada. Her four children were all born in Canada. The first marriage in the Indian community was solemnized in Kamloops and her daughter's marriage was the first one in Vancouver. Marriages were held in homes. Later on the committee of Gurdwara insisted wedding be held in the Gurdwara but the feast was held at home. Most Indian people came after Canada increased the [immigration] quota. Then the quota was decreased. When visitors were allowed to come, more people came. In 1969 she went back for her son's marriage in India and lived there for 6 years. No visa was required at that time. They have land in their village. Everybody planned to earn money and go back. They purchased land in Punjab with the money earned in Canada. They never thought they would settle permanently in Canada. There was a store that served the Indian community on 2nd Avenue in Vancouver, which closed after the death of its owner. At the time of the partition in India in 1947 all the Indians were living together peacefully in Canada. Muslims and Hindus also used to go to Gurdwara. There was no regional differentiation among the people from different places in Punjab, such as Malwa, Doaba and Majha. Gurdwaras were at Vancouver, mill side, Victoria, New Westminster. Gurdwara of mill side was built by a white people. Once that Gurdwara burned down but the white people rebuilt it. After the mill closed down that Gurdwara was removed from there. In 1924 a Jatha from the Vancouver Gurdwara went to Punjab to participate in Jaito's Jatha. Every Sunday Kirtan [singing of hymns] were held in the Gurdwara. Initially men cooked the langar [free community kitchen] in the Gurdwara as there weren't women. When the women came they took charge of langar. People sent money for Doaba Sudhar, Malwa Sudhar [local development programs] in Punjab. Many people brought nephews and friends children to Canada claiming they were their children, but the Canadian Government saw them as illegal immigrants and ordered them deported. The community contributed money to fight their case. Pandia fought their case and as a result about 300 people were permitted to stay. Her children did not face any problems in school. The teachers were very good. Now her grandchildren also speak Punjabi. ;ਧੰਨ ਕੌਰ ਜੌਹਲ 1923 ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜੰਡਿਆਲੇ ਤੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਆਏ ਸਨ। ਉਹ ਕਲਕੱਤੇ, ਸਿੰਘਾਪੁਰ, ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਦੇ ਰਸਤਿਓਂ ਆਏ ਸਨ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਔਰਤਾਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਸੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ 1914 ਵਿਚ ਆਈ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਵਾਪਿਸ ਭੇਜ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਕੈਨੇਡਾ ਲਿਆਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤਕ ਹਾਗ ਕਾਂਗ ਤੋਂ ਕੇਸ ਲੜਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਧੰਨ ਕੌਰ ਦੇ ਆਉਣ ਸਮੇਂ ਦੂਜੇ ਐਵਨਿਊ ਉਤੇ ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਔਰਤਾਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਕਰਕੇ ਬਾਦ ਵਿਚ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਆ ਗਈਆਂ। ਇੰਡੀਅਨ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕਪੜੇ ਨਹੀਂ ਪਾਉਣ ਦਿਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਇਸ ਕਰਕੇ ਧੰਨ ਕੌਰ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਸਟਾਇਲ ਦੇ ਕਪੜੇ ਜਾਪਾਨ ਤੋਂ ਹੀ ਖਰੀਦ ਲਏ ਸਨ। ਵੈਨਕੂਵਰ ਉਤਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ੳਨਾਂ ਨੇ ਨਵੇਂ ਸਟਾਈਲ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਾ ਲਏ ਸਨ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਤਰਾਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਚੰਗੇ ਨਹੀਂ ਲਗਦੇ ਸਨ ਪਰ ਬਾਦ ਵਿਚ ਉਹ ਉਨਾਂ ਕਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਲਗ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਕਪੜੇ ਬਾਦ ਵਿਚ ਉਹ ਸਿਰਫ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜਾਣ ਲਗਿਆਂ ਪਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਔਰਤ ਰਵਾਇਤੀ ਕਪੜਿਆਂ ਵਿਚ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਇਥੋਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਕਪੜਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਬਾਦ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਇੰਡੀਅਨ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਡ੍ਰੈਸ ਹੈ। 1930 ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤ ਖਰਾਬ ਸੀ । ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਨਖਾਹ 10 ਸੈਂਟ ਫੀ ਘੰਟਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਧੰਨ ਕੌਰ ਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਟੱਰਕਾਂ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸੀ ਪਰ ਉਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਉਤੇ ਵੀ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਅਸਰ ਪਿਆ ਸੀ। ਕਈ ਪਰਿਵਾਰ ਤਾਂ ਵਾਪਿਸ ਇੰਡੀਆ ਚਲੇ ਗਏ ਪਰ ਇਥੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਵੈਲਫੇਅਰ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਵੈਲਫੇਅਰ ਲੈਣਾ ਆਪਣਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਸੀ। ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਵਡੀ ਜੰਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਖਾਣ ਲਈ ਟਿਕਟਾਂ ਦਿਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਥੋਂ ਦੇ ਹਰ ਇਕ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਉਨਾਂ ਟਿਕਟਾਂ ਉਤੇ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦਾ ਖਾਣਾ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੋਟ ਪਾਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਮਿਲੇ, ਯੁਨੀਅਨ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਵੀ ਵਧ ਗਈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਯੁਨੀਅਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹੇ ਵਰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਤੋਂ ਕਢ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਯੁਨੀਅਨ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਹਰ ਇਕ ਵਰਕਰ ਯੁਨੀਅਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮਿਲਣ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਜਾਪਾਨੀ ਉਜਾੜ ਦਿਤੇ ਗਏ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਇੰਡੀਅਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਘਰ ਖਰੀਦਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਲੋਕ ਕਿਰਾਇਆਂ ਉਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਰਹੇ। ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਕਿਰਾਇਆ 8-10 ਡਾਲਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਧੰਨ ਕੌਰ ਹੁਰਾਂ ਨੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿਚ ਦੂਜੇ ਐਵਨਿਊ ਉਤੇ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਡਾਲਰ ਦਾ ਨਵਾਂ ਘਰ ਖਰੀਦਿਆ। ਬਹੁਤ ਘਟ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਕਾਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲਕੜੀ ਦੀਆਂ ਮਿੱਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕਪੂਰ ਸਾੱਅ ਮਿੱਲ, ਮਿਓ ਸਾੱਅ ਮਿੱਲ ਅਤੇ ਜੌਹਲ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਿੱਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਮਿੱਲਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕੁੱਕ ਹਾਉਸ ਵਿਚ ਰਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕੁੱਕ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕੁੱਕ ਹਾਉਸ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਇਕ ਬੰਦੇ ਤੋਂ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਦੋ ਡਾਲਰ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਕੁੱਕ ਹਾਉਸ ਵਿਚ ਆਪਣੀਆਂ ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਵਰਕਰਾਂ ਲਈ ਖਾਣਾ ਬਣਾਂਦੀਆਂ ਸਨ । ਔਰਤਾਂ ਬਾਹਰ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਇਕ ਦੂਜੀ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਬਾਤਾਂ ਕਰਕੇ, ਰੋਟੀ ਪਾਣੀ ਬਣਾ ਕੇ ਅਤੇ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਘੁੰਮ ਫਿਰ ਕੇ ਬਿਤਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਧੰਨ ਕੌਰ ਨੇ 15 ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਸਾਲ ਤਕ ਲਕੜਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਉਤੇ ਰੋਟੀ ਬਣਾਈ ਹੈ । 1943 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਹੀਟਰ ਉਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਖਾਣਾ ਬਣਾਇਆ। ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸਾਫ ਸਫਾਈ ਲਈ ਘਰਾਂ ਦੀ ਚੈਕਿੰਗ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਧੰਨ ਕੌਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਛੇਤੀ ਕਾਰ ਚਲਾਉਣੀ ਸਿਖ ਲਈ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਰ ਵਿਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਬੀਚ ਉਤੇ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਅਨਪੜ ਸੀ ਪਰ ਗੋਰੇ ਲੜਕਿਆਂ ਕੋਲੋਂ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿਚ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਸਿਖ ਲਈ। ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਰੇਡੀਓ 1939 ਵਿਚ ਆਏ ਸਨ। ਬਹੁਤ ਘਟ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਰੇਡੀਓ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਰੇਡੀਓ ਉਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਆਏ ਸਨ। 1969 ਤੋਂ ਬਾਦ ਇੰਡੀਅਨ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਧੰਨ ਕੌਰ ਨੇ ਵੀ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਇਕ ਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਧੰਨ ਕੌਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ। ਇੰਡੀਅਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ ਕੈਮਲੂਪਸ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿਚ ਧੰਨ ਕੌਰ ਦੀ ਲੜਕੀ ਦਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਆਹ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਬਾਦ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਜੋਰ ਪਾਏ ਜਾਣ ਉਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਹੋਣ ਲਗ ਪਏ ਪਰ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰੋਟੀ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਕੋਟਾ ਖੁੱਲਣ ੳਪਰੰਤ ਆਏ। ਬਾਦ ਵਿਚ ਕੋਟਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਫਿਰ ਵਿਜ਼ੀਟਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਕੈਨੇਡਾ ਆਏ ਸਨ। 1969 ਵਿਚ ਧੰਨ ਕੌਰ ਆਪਣੇ ਲੜਕੇ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਥੇ ਉਦੋਂ ਛੇ ਸਾਲ ਤਕ ਰਹੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੀਜ਼ੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ। ਹਰ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਪੈਸਾ ਕਮਾ ਕੇ ਵਾਪਿਸ ਭਾਰਤ ਚਲੇ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਉਨਾਂ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਕਮਾਏ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦੀ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਸੈਟਲ ਹੋਣ ਦਾ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਇਕ ਸਟੋਰ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿਚ ਦੂਜੇ ਐਵਨਿਊ ੳਤੇ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਸਟੋਰ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਦ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। 1947 ਵਿਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਅਮਨ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਿੱਖਾਂ ਤੋਂ ਅਲਾਵਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਮਲਵਈ, ਦੁਆਬੀਆ ਜਾਂ ਮਝੇਲ ਵਰਗੇ ਇਲਾਕਾਈ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵੈਨਕੂਵਰ, ਮਿੱਲ ਸਾਈਡ, ਨਿਉ ਵੈਸਟਮਿਨਸਟਰ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਮਿੱਲ ਸਾਈਡ ਵਾਲਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਇਕ ਗੋਰੇ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਕ ਵਾਰ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੜ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਗੋਰੇ ਨੇ ਫਿਰ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਮਿੱਲ ਸਾਈਡ ਵਾਲੀ ਮਿੱਲ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਉਥੋਂ ਹਟਾਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। 1924 ਵਿਚ ਵੈਨਕੂਵਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਤੋਂ ਇਕ ਜੱਥਾ ਜੈਤੋ ਦੇ ਜੱਥੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਲਈ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਥੋਂ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿਚ ਹਰ ਐਤਵਾਰ ਕੀਰਤਨ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਦੀਵਾਨ ਲਗਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜਰੂਰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਲੰਗਰ ਆਦਮੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਔਰਤ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਬਾਦ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਲੰਗਰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ। ਲੋਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਦੁਆਬਾ ਸੁਧਾਰ, ਮਾਲਵਾ ਸੁਧਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਪੈਸੇ ਭੇਜਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਤੀਜੇ, ਭਾਣਜੇ, ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਆਪਨੂੰ ਉਨਾਂ ਦੇ ਪਿਓ ਦਸ ਕੇ ਮੰਗਾਏ ਸਨ ਪਰ ਕੈਨੇਡਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਸਦਿਆਂ ਵਾਪਿਸ ਭੇਜਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿਤੇ ਸਨ। ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਵਾਸਤੇ ਪੈਸੇ ਦਿਤੇ। ਪਾਂਡੀਆ ਨੇ ਉਨਾਂ ਦਾ ਕੇਸ ਲੜਿਆ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕੋਈ 300 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਰਹਿਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ। ਧੰਨ ਕੌਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਆਈ, ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਟੀਚਰਾਂ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀਆਂ ਸਨ। ਅਜ ਉਸਦੇ ਪੋਤੇ ਪੋਤੀਆਂ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ।

Creator: Sharma, Hari

Kartar Singh Ghag est arrivé au Canada en 1924. Son père était venu au Canada auparavant, en 1907. La situation financière de la famille les a forcés à venir au Canada pour trouver du travail. Il a d'abord été concierge dans une scierie. Initialement, il ne voulait pas occuper ce type d'emploi, mais il n'était pas suffisamment fort pour occuper des emplois exigeant de grands efforts physiques. Sa rémunération était de 0,20$/heure. Par la suite, il a habité à Nanoose Bay et à Duncan ; il a vendu du bois de chauffage à ces deux endroits. Les salaires étaient déterminés selon l'origine ethnique : les travailleurs chinois étaient payés 0,30$/heure, les Japonais 0,32$, les Indiens 0,35$ et les Blancs, 0,40$/heure. Pendant la guerre, les travailleurs se sont associés au syndicat de l'International Woodworkers of America, qui a obtenu des droits et des salaires égaux pour tous, soit 0,35$/heure. L'aide sociale est mal vue dans leur culture. Il avait l'habitude de se rendre à pied à son travail pour économiser le tarif d'autobus (0,05$). Les responsables de l'immigration harcelaient les immigrants et cherchaient surtout les cas de trachome. Plusieurs personnes furent rapatriées aux Indes parce qu'elles souffraient de trachome. Les immigrants ont été confrontés à des barrières langagières et à la discrimination. Les Blancs refusaient de raser ou de couper les cheveux des Indiens. Dans un théâtre local à deux étages, les Indiens n'avaient pas le droit de s'asseoir au rez-de-chaussée. Les immigrants ont continué à s'impliquer dans la politique des Indes et se sont opposés au règne britannique. Certains avaient des idéologies communistes, notamment Ilahi Kurban et Dr. Gill Dhillon. Le Parti Ghadar ["mutinerie", un groupe pro-indépendance organisé par des Indiens vivant aux États-Unis et au Canada] distribuait des pamphlets gratuits en Urdu et en Hindi traitant du mouvement révolutionnaire, tel que le Ghadar Di Gunj ["Échos de mutinerie"]. En 1928-29, la communauté a mis sur pied un organisme des jeunes. La famille Ghag a habité sur la 3e Avenue à Vancouver, et le Gurdwara [temple] était situé sur la 2e Avenue. Selon Ghag, la communauté vancouvéroise comptait environ 200 Punjabis de la région Malwa et 100 de la région Majha. Il y avait également une petite communauté à Toronto. Environ 700 personnes sont arrivées sur le même bateau que son père en 1906, et 900 sur un autre bateau. Très peu d'Indiens allaient à l'université. Les gens habitaient dans des cuisines de chantier [logements communautaires] à Dollarton, Mayo et Timberland. De dix à vingt personnes habitaient ensemble dans ces cuisines de chantier. En Alberta, on trouve encore l'un de ces logements. Ghag a complété sa 5e année de primaire aux Indes. Au Canada, il suivait des cours du soir, après le travail. Le travail dans les scieries n'était pas régulier. Les travailleurs devaient graisser la patte du chef de production en lui offrant une bouteille d'alcool pour avoir du travail. Un groupe de travailleurs a fondé une scierie collective grâce à une contribution de 1000$ de chaque investisseur. Les autres ont fait de même. Pendant la deuxième guerre mondiale, plusieurs scieries ont dû fermer leurs portes car les hommes devaient partir pour la guerre. Ghag fut marié à l'âge de 7 ans. Il est venu seul au Canada mais sa femme l'a rejoint en 1948, alors qu'il était malade. Ils ont habité ensemble à Kamloops pendant 26 ans, puis ils sont déménagés à Surrey. Ses enfants aînés sont nés aux Indes et sont venus au Canada avec leur mère, en 1948. Son fils aîné était alors âgé de 18 ans. Ses autres fils ont fait leurs études secondaires au Canada. En général, la famille n'a pas vécu de problèmes sérieux, mis à part quelques conflits de génération lorsque ses enfants ont adopté la culture canadienne. Des navires se rendaient aux Indes à chaque semaine, via Hong Kong. Il fallait de 40 à 45 jours pour se rendre au Punjab et 18 jours pour se rendre à Hong Kong. Parmi les navires partant de Dollarton, quatre étaient américains et quatre appartenaient à CFCP. Deux navires passaient par Honolulu, Yokohama, Nagasaki, Kokoi et Shanghai. Les deux autres ne s'arrêtaient pas à Honolulu. À partir d'Hong Kong, il fallait encore 18 jours pour se rendre à Calcutta, avec des arrêts à Singapore et Penang. Arrivés à Calcutta, les voyageurs devaient voyager en train pendant 2-3 jours se diriger vers le Punjab via Karachi et Mirpur, pour ensuite prendre un train à voie étroite jusqu'au Punjab. En tout, le périple durait de 40 à 45 jours. Un jour, Ghag s'est rendu aux Indes peu après que les Japonais aient déclaré la guerre. Les fenêtres du bateau étaient noircies pour le rendre invisible. Plus tard, les navires furent utilisés par l'armée et ils ont coulé à Singapore. Il était également difficile d'envoyer des lettres. La plupart des gens étaient illettrés et quelqu'un devait écrire pour eux. De plus, ils devaient être capables de bien indiquer le nom du pays et de l'état sur l'enveloppe, en anglais. Au cours des premières années, il se rendait fréquemment aux Indes mais au moment de l'entrevue, il n'y était pas retourné depuis 44 ans. Il juge la situation actuelle [en 1984] aux Indes difficile. Mais les choses s'améliorent : son village a maintenant des puits tubulaires et l'accès à l'eau potable. Ghag croit que leur vie au Canada est meilleure que s'il était resté aux Indes, particulièrement depuis qu'on lui a accordé des droits égaux.;Kartar Singh Ghag came to Canada in 1924. His father had come to Canada previously, in 1907. The family's financial situation forced them to come to Canada in search of work. Initially he worked in a saw mill as a cleaner. While he didn't initially want to do cleaning work, he was not physically strong enough to do heavy labour required in many other jobs, so he accepted the cleaning job. He was paid 20¢ per hour. Later, he went to Nanoose Bay where he worked selling fuel wood. He also worked in Duncan selling fuel wood. Wages were set by racial group: Chinese workers received 30¢ per hour, Japanese 32¢, Indian 35¢, and white 40¢. During the war the [International Woodworkers of America] union organized the mills and they got equal rights and wages, generally 35¢ per hour. Welfare was viewed negatively in their culture. He used to go to work by foot to save the 5¢ bus fare. Immigration officials harassed immigrants, particularly looking for [the infectious eye disease] trachoma. They returned a lot of people to India who had trachoma. The immigrants faced language barriers and discrimination. White people refused to shave or give a hair cut to Indian people. In a two-storey local theatre, Indians were not allowed to sit on the main floor. The immigrants continued to take an active part in Indian politics, opposing British rule. Some people were of Communist ideas, including Ilahi Kurban, Dr. Gill, Dhillon. The Ghadar ["mutiny"] Party [a pro-independence group set up by Indian people in the U.S. and Canada] distributed free books in Urdu and Hindi about the revolutionary movement, such as Ghadar Di Gunj ["Echoes of Mutiny"]. In 1928-29 the community set up a youth organization. The Ghag family lived in Vancouver on 3rd Avenue and the Gurdwara [temple] was on 2nd Avenue. Ghag estimates 200 Punjabis from the Malwa region and 100 from the Majha region were in the Vancouver community. There were also a small number in Toronto. About 700 people arrived on his father's ship in 1906. In another ship about 900 people came. Very few Indians went to university. People lived in cookhouses [a group living arrangement]. Cookhouses were at Dollarton, Mayo, Timberland. 10-20 people would live together in a cookhouse. In Alberta there is still a cookhouse. He had gone through grade 5 in India. In Canada he studied in the evenings after work. Work in the mills was irregular; they learned to bribe the foreman with an a bottle of alcohol to get a job. A group of workers created a collective mill with a contribution of $1,000 from each of them. Others did the same. During World War II many small mills were closed because of the need for labour for the war effort. Ghag was married in childhood at the age of 7. He came alone to Canada until he fell ill and his wife came to be with him in 1948. They lived in Kamloops for 26 years, then moved to Surrey. His older children were born in India and came to Canada with his wife in 1948. His oldest son was 18 at the time. The other sons went through high school in Canada. In general the family has not had many problems, although there were some generational conflicts with the children's adoption of Canadian culture. Regarding travel back to India, the ships went once a week to India through Hong Kong. It took 40-45 days to make the complete journey to Punjab. Four of the ships that sailed out of Dollarton were American, and four were CPR. It took 18 days for the ship to reach Hong Kong. Two of the ships traveled via Honolulu, Yokohama, Nagasaki, Kokoi, and Shanghai. The other two ships did not stop in Honolulu. From Hong Kong it took another 18 days to reach Calcutta. The route from Hong Kong included stops in Singapore and Penang. From Calcutta it took another 2-3 days by train to reach Punjab via Karachi and Mirpur and then the journey continued by narrow-gauge train to Punjab. Overall it took 40-45 days to get there. On one occasion, Ghag was traveling to India just after the Japanese had declared war. The windows of the ship were blacked out so that it could not be seen. Later the ships were used by the military; they eventually sank in Singapore. Sending letters was also difficult: most people couldn't write and had to have their letters written for them. In addition, they had to be able to put the country and state name on the envelope in English. In the early years he went back to India frequently, but at the time of the interview had not visited in 44 years. He finds the situation in India now [in 1984] difficult. But there have been improvements, their village has tube wells and access to water. Ghag believes their life in Canada has been much better than they would have had in India, especially since they were granted equal rights.;ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਘੱਗ 1924 ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਆਏ ਸਨ। ੳਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਜਾੜ ਸਾਫ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਨਾਂ ਨੇ ਜਾੜ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿਤੀ ਪਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸੁਝਾਅ ਉਤੇ ਕਿ ਉਹ ਤਗੜਾ ਨਾਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਭਾਰੀ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨਾਂ ਨੇ ਜਾੜ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਕੰਮ ਲਈ ੳਨਾਂ ਨੂੰ 25 ਸੈਂਟ ਫੀ ਘੰਟਾ ਮਿਲਦੇ ਸਨ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ 1907 ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਆਏ ਸਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਮਾੜੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣਾ ਪਿਆ । ਊਹ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿਚ ਤੀਜੇ ਐਵਨਿਊ ਊਤੇ ਰਹੇ । ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੂਜੇ ਐਵਨਿਊ ਉਤੇ ਸੀ। 1906 ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਹੋਰ 700 ਲੋਕ ਆਏ ਸਨ। ਇਕ ਹੋਰ ਦੂਜੇ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ 900 ਲੋਕ ਆਏ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਲੋਕ ਕੁੱਕ ਹਾਉਸ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਹਰ ਇਕ ਕੁੱਕ ਹਾਉਸ ਵਿਚ 10-12 ਲੋਕ ਰਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਜੇ ਵੀ ਅਲਬਰਟਾ ਕੁੱਕ ਹਾਉਸ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਕੁੱਕ ਹਾਉਸ ਮਿੱਲਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਵਰਕਰਾਂ ਲਈ ਮਿੱਲ ਮਾਲਿਕਾਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਮੈਡੀਕਲ ਟੈਸਟ ਵਿਚ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਕੁਕਰੇ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਕਈ ਲੋਕ ਕੁਕਰਿਆਂ ਕਰਕੇ ਵਾਪਿਸ ਭਾਰਤ ਮੋੜ ਦਿਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਇੰਡੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵਿਤਕਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਗੋਰੇ ਲੋਕ ਇੰਡੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਕਟੱਣ ਅਤੇ ਦਾੜੀ ਸ਼ੇਵ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵੀ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਦੁਮੰਜਿਲਾ ਥੀਏਟਰ ਵਿਚ ਸ਼ੋਅ ਵੇਖਣ ਲਈ ਇੰਡੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਉਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਸ਼ੋਅ ਨਹੀਂ ਵੇਖਣ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਪੇਸ਼ ਆਂਦੀ ਸੀ । ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਈ ਮਿੱਲਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅੱਗ ਬਾਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਕੜਾਂ ਵੇਚਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਕੰਮ ਬਦਲੇ ਸਭ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਦਿਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਡੰਕਨ ਵਿਚ ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਜਪਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਫੀ ਘੰਟਾ 32 ਸੈਂਟ, ਗੋਰਿਆਂ ਨੂੰ 40 ਸੈਂਟ, ਚੀਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ 30 ਸੈਂਟ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ 35 ਸੈਂਟ ਮਿਲਦੇ ਸਨ। ਜੰਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਯੁਨੀਅਨ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਈ ਅਤੇ ਤਾਂ ਜਾ ਕੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਹੱਕ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਮਿਲਣ ਲਗੀ। ਆਮ ਕਰਕੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ 35 ਸੈਂਟ ਫੀ ਘੰਟਾ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰੀ ਵੈਲਫੇਅਰ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਇਥੇ ਆਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਪੈਦਲ ਕੰਮ ਉਤੇ ਜਾ ਕੇ 5 ਸੈਂਟ ਦਾ ਕਰਾਇਆ ਬਚਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਜਜ਼ਬਾ ਸੀ ਕਿ ਕਦੋਂ ਉਨਾਂ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਏਗਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਮਯੁਨਿਸਟ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਲਾਹੀ ਕੁਰਬਾਨ, ਡਾਕਟਰ ਗਿੱਲ, ਢਿੱਲੋਂ ਆਦਿ। ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿਚੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੜਨ ਲਈ ਮੁਫਤ ਵਿਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਗਦਰ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ । ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਬਾਦ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਵੀ ਮਿਲਣ ਲਗੀਆਂ। 1928-29 ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਨੇ ਯੁਵਾ ਜਥੇਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਮਿੱਲਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਦੇ ਕਦਾਂਈ ਹੀ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਲਭਣ ਲਈ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਕਦੀ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਦੀ ਉਨਾਂ ਕੋਲ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਦੀ ਖਾਤਿਰ ਫੋਰਮੈਨ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਬੋਤਲ ਵੀ ਦੇਣੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਭਾਰਤ ਤੋਂ 5 ਜਮਾਤਾਂ ਪਾਸ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨਾਂ ਨੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਆਕੇ ਸ਼ਾਮੀਂ ਪੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੀ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਇਕ ਮਿੱਲ ਹੋਏ। ਜੰਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ 1945 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਝ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਕ ਮਿੱਲ ਲਾਈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਹਰ ਇਕ ਭਾਈਵਾਲ ਨੇ $1000 ਦਿਤੇ । ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਹੋਰ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਮਿੱਲਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਪਰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿੱਲਾਂ ਚਲਾਉਣ ਵਿਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਜੰਗ ਵੇਲੇ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਜੰਗ ਲਈ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਫੌਜ ਵਿਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣੀ ਪਈ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਛੋਟੀਆਂ ਮਿੱਲਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤੀਆਂ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਤਾਂ ਹੈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਛਡਣਾ ਪਿਆ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਇੰਡੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਨਾਂ ਨੇ ਤੱਰਕੀ ਕੀਤੀ। ਕੈਨੇਡਾ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਹੀ 7 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਉਹ ਕਈ ਸਾਲ ਇਕੱਲੇ ਰਹੇ। ਇਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਿਮਾਰ ਪੈ ਗਏ ਤਾਂ ਉਨਾਂ ਨੇ 1948 ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਬੁਲਾਇਆ । ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਰਹੇ। ਉਹ 26 ਸਾਲ ਕੈਮਲੂਪ ਵਿਚ ਰਹੇ । ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਨੇ ਕਈ ੳਤਾਰ ਚੜਾਅ ਵੇਖੇ। ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਉਹ ਸਰੀ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਲਗੇ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਮਿੱਲ ਬਣਾਉਣ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਇਸ ਵੇਲੇ ਵਧੀਆ ਕਾਰੋਬਾਰ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਦੇ ਰਸਤਿਓਂ ਹਫਤੇ ਵਿਚ ਇਕ ਵਾਰ ਭਾਰਤ ਜਾਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਘਰ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ 40-45 ਦਿਨ ਲਗ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਸਫਰ ਲਈ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਟਨ ਦੇ ਚਾਰ ਸਮੁਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਸੀ ਪੀ ਆਰ ਦੇ ਚਾਰ ਸਮੁਦਰੀ ਮੁਸਾਫਰ ਜਹਾਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। 18 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਬਾਦ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਪਹੁੰਚਦਾ ਸੀ। ਦੋ ਜਹਾਜ਼ ਹੋਨੋਲੁਲੂ, ਯੋਕੋਹਾਮਾ, ਨਾਗਾਸਾਕੀ, ਕੋਕੋਈ, ਸ਼ੰਗਾਈ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਪਹੁੰਚਦੇ ਸਨ। ਦੋ ਜਹਾਜ਼ ਸਿਧਿਆਂ ਯੋਕੋਹਾਮਾ, ਨਾਗਾਸਾਕੀ, ਕੋਕੋਈ, ਸ਼ੰਗਾਈ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਪਹੁੰਚਦੇ ਸਨ। ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਤੋਂ ਕਲਕੱਤੇ ਲਈ ਹੋਰ 18 ਦਿਨ ਲਗ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ, ਸਿੰਘਾਪੁਰ, ਪੇਨਾਂਗ ਹੁੰਦਿਆਂ ਸਮੁਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਕਲਕੱਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਸੀ। ਕਲਕੱਤੇ ਤੋਂ ਰੇਲਗਡੀ ਰਾਹੀਂ ਕਰਾਚੀ, ਮੀਰਪੁਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੌੜੀ ਪਟੜੀ ਦੀ ਗਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿਚ 2-3 ਦਿਨ ਲਗ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿਚ 40-45 ਦਿਨ ਲਗ ਜਾਦੇ ਸਨ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਧੂਆਂ ਨਹੀਂ ਬਾਲਣ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਪਾਨੀਆਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਲੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਫਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਕਾਲੇ ਕਰ ਦਿਤੇ ਗਏ ਸਨ ਤਾਂ ਜੇ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਖਾਈ ਨਾਂ ਦਏ। ਬਾਦ ਵਿਚ ਜਹਾਜ਼ ਮਿਲੀਟਰੀ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਗਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਜਹਾਜ਼ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਡੁਬ ਗਏ । ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਚਿਠੀਆਂ ਪਾਣ ਵਿਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਅਨਪੜ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ 10-10 ਮੀਲ ਉਤੇ ਚਿਠੀਆਂ ਲਿਖਅਉਣ ਲਈ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਚਿਠੀਆਂ ਵਿਚ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਸ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੀ ਨੂੰ ਥੋੜੀ ਬਹੁਤ ਪੰਜਾਬੀ ਆਂਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸੂਬੇ ਦਾ ਨਾਂ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਲਿਖ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਚਿਠੀਆਂ ਪਾਣ ਲਈ ਡਾਕ ਟਿਕਟਾਂ ਵੀ ਉਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਘਰ ਚਿੱਠੀ ਭੇਜਣ ਵਿਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਟਰੱਕ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿਚ ੳਨਾਂ ਨੇ ਕਈ ਸੌਖੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਵੇਖੇ ਹਨ। ਉਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਪੜਨ ਲਈ ਵੀ ਭੇਜਿਆ। ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੁ੍ਰੂ ਵਿਚ ਕਈ ਵਾਰ ਭਾਰਤ ਗਏ ਸਨ ਪਰ ਪਿਛਲੇ 44 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਭਾਰਤ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੇ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਹਾਲਾਤ ਵੀ ਸੁਖਾਵੇਂ ਨਹੀਂ । ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਟਯੂਬਵੈਲ ਅਤੇ ਨਹਿਰਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲੜਕੇ 1948 ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਵਡਾ ਲੜਕਾ ਉਸ ਸਮੇਂ 18 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜਾਈ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਪਾਸ ਨੇ। ਬੱਚਿਆਂ ਉਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅਸਰ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਲੜਕੇ ਨੇ ਗਿਟਾਰ, ਐਮਪਲੀਫਾਇਰ ਖਰੀਦਿਆ ਅਤੇ ਕਨਵਰਟੀਬਲ ਕਾਰ ਵੀ ਲਈ। ਪਰ ਛੋਟੇ ਲੜਕੇ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਆਈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੜਕਿਆਂ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਹ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਤੋਂ ਟਾਲ ਮਟੋਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਲੜਕਾ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ੳਸਦੀਆਂ ਕੁਝ ਚਿੱਠੀਆਂ ਵੀ ਫੜੀਆਂ । ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਖਾਸ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਲੜਕੇ ਉਹੁਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਮਨਦੇ ਹਨ। ਘਰ ਵਿਚ ਤਾਂ ਛੋਟੀ ਮੋਟੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਉਹ ਅਮਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਜੀਅ ਰਹੇ

Creator: Sharma, Hari

Gurbachan Singh Johal est arrivé au pays en 1921, l'année où l'on a permis aux épouses des immigrants et à leurs enfants célibataires âgés de moins de 18 ans de venir au Canada. Son père est venu en 1907 et son bateau fut le dernier auquel on a permis d'amarrer. Il contenait 700 passagers et tous ont pu débarquer mais par la suite, la loi a changé et les Indiens ne pouvaient plus venir au Canada. Son père est allé aux Indes en 1920 et il est revenu avec son épouse Johal en 1921. Dans leur groupe, il y avait 18 personnes, dont quatre garçons et trois ou quatre femmes. La communauté indienne au Canada les a bien accueillis et elle traitait les enfants comme s'ils étaient les siens. Environ 1000 Indiens habitaient en Colombie-Britannique à l'époque. Avant son arrivée, il n'y avait que trois ou quatre Indiennes à Vancouver. Les hommes préparaient le langar [repas pour toute la communauté] au Gurdwara [temple]. En 1924, on a demandé aux femmes de s'en charger parce qu'elles étaient plus nombreuses à Vancouver. Les étudiants universitaires de la communauté habitaient au Gurdwara ; ils étaient nourris et logés gratuitement et ils s'occupaient du langar eux aussi. À leur arrivée, ils ont habité aux scieries Dominion [dans la région Killarney, au sud de Vancouver], où son oncle travaillait. Il a passé une année à apprendre le Punjabi et l'anglais, puis il a commencé à travailler à la scierie. Une personne nommée Dhami lui a enseigné le Punjabi et son fils, qui par la suite a travaillé pour la Commission européenne, lui a enseigné l'anglais. La plupart des membres de la communauté travaillaient à la scierie. Ils pouvaient toujours y trouver du travail parce qu'ils étaient très travaillants. En 1912-1913, le CFCP a commencé à embaucher des Indiens. Les Indiens travaillaient dans les scieries parce qu'une scierie de Port Moody engageait quelques Indiens et ils travaillaient très dur. Le propriétaire de la scierie publiait des offres d'emploi demandant des travailleurs indiens parce qu'il admirait leur capacité à travailler dur. Les autres scieries ont alors commencé à embaucher des Indiens elles aussi. Les gens habitaient dans les cuisines de chantier fournies par les propriétaires des scieries. Les gens embauchaient un cuisinier dont le salaire était payé à partir des revenus quotidiens des travailleurs. Les travailleurs de la scierie étaient payés 0,30$ à 0,35$ de l'heure. Certaines scieries refusaient d'embaucher des Indiens. Avant la guerre, il y avait beaucoup de travail dans les scieries pour les Indiens. Certains devenaient même superviseurs. Pendant la guerre, les Canadiens furent recrutés par l'armée et les femmes blanches ont travaillé dans les scieries. Les Indiens ont également pu travailler davantage dans les scieries à cette époque. En 1930, en raison de la dépression économique, les emplois sont devenus rares et les gens devaient travailler pour 0,10$ de l'heure. Plusieurs sont retournés aux Indes, d'autres ont envoyé leur famille aux Indes, mais personne n'a accepté l'aide sociale. Les Indiens ne pouvaient pas aller dans les brasseries ou au théâtre, alors ils se distrayaient par le kirtan [chant d'hymnes], le chant, la lutte, etc. Certains avaient apporté des disques des Indes et acheté un tourne-disque au Canada. Après avoir vécu ici pendant quatre ans, Johal a obtenu son passeport canadien. Il est allé aux Indes en 1926, où il a habité pendant 4 ans et où il s'est marié. Il a amené sa famille avec lui au Canada en 1931. Sa mère est arrivée en 1952 et elle est décédée en 1971, au Canada. Tous ses enfants sont nés au Canada. Ils ont fait leurs études secondaires et leurs conjoints ne sont pas Indiens. Au début, les gens croyaient qu'ils gagneraient de l'argent au Canada et rentreraient aux Indes. Mais certains ont commencé à acheter des maisons et à s'établir pour de bon au Canada. Les enfants ont commencé à se marier ici. Le premier mariage dans la communauté indo-canadienne fut célébré en 1941, à Kelowna, dans une maison. Environ 12 mariages furent solennisés dans des maisons mais par la suite, le comité du Gurdwara a persuadé les gens de célébrer les cérémonies de mariage au Gurdwara de New Westminster. La plupart des Indiens ici étaient Sikhs. Il y avait quelques familles musulmanes et hindoues, mais les Indiens habitaient tous ensemble et formaient une communauté. Toutes les questions sociales étaient discutées au Gurdwara dans des réunions ouvertes. L'immigration était un dossier chaud, car plusieurs étaient des immigrants illégaux. Les gens parrainaient leurs neveux et leurs amis en prétendant qu'il s'agissait de leurs enfants. Le gouvernement a donc ordonné qu'ils soient déportés, mais la communauté s'est battue pour eux. En 1947 et depuis, tous les Indiens célèbrent l'indépendance collectivement. La famille de Johal compte maintenant quatre générations au Canada. Le pays a beaucoup changé depuis et il se sent plus à l'aise au Canada aujourd'hui.;Gurbachan Singh Johal came to Canada in 1921 when immigrants started being allowed to bring wives and unmarried children under the age of 18. His father had come in 1907. The ship in which his father came was the last ship allowed to come. 700 people came in that ship and all were allowed to land but after that law was changed so Indian people were not allowed to come to Canada. His father went to India in 1920 and in 1921 he brought his wife and Johal. In their group there were 18 people including four boys and three or four women. The Indian community in Canada welcomed them and treated the children as their own children. About 1,000 Indian people lived in British Columbia at that time. Prior to his arrival there were only three or four Indian women in Vancouver. The men had been preparing langar [making food for the whole community] in the Gurdwara [temple]. In 1924, once there were more women in Vancouver, they asked the women to take over. From then on the women took charge of langar. University students of the community lived in Gurdwara with free room and board, and they used to do langar too. On arrival they lived at the Dominion Mills [in the Killarney area of south Vancouver], where his uncle worked. He spent a year learning Punjabi and English, then started working in the mill. A person named Dhami taught him Punjabi and his son, who later went on to work for the European Commission, taught him English. Most of the community members worked in the mills. They could always get work there because they were hard workers. In 1912-13 CPR began employing Indian people. The reason Indian people worked in the mills was that a mill in Port Moody employed a few Indian people where they worked very hard. The mill owner advertised for more Indian workers because he admired their hard work. Then other mills began to employ Indians. People lived in cookhouses which were provided by the mill owners. People collectively employed a cook whose salary was made up by each person contributing one day's wages. Mill workers' wages were 30 to 35¢ per hour. In some mills Indian people were not employed. Before the war there were good opportunities in the mills for Indian workers. Some were made foreman. During the war Canadian men went into the army and white women came to work in the mills. Indian people also got more work in the mills then. In 1930 due to the Depression employment was reduced and people had to work for 10¢ an hour. Many people went back to India, some sent their families back to India, but nobody went on welfare. Indian people were not allowed to go in beer parlours or to the theatre, so they entertained themselves doing kirtan [singing hymns], singing, wrestling, etc. People brought records from India and bought a record player in Canada. After Johal had been here four years he got his Canadian passport, so he went to India in 1926. He lived 4 years in India, got married and brought his family to Canada in 1931. His mother came in 1952 and died in 1971 in Canada. His all children are born in Canada. They studied up to high school and married non-Indian people. Initially people thought they would earn some money in Canada and go back to India. Then a few people starting buying houses and settling permanently in Canada. The children started getting married here. The first marriage in the Indian community in Canada was in 1941 in Kelowna in a house. About 12 marriages were solemnized in houses but later the Gurdwara committee persuaded people have their wedding ceremonies in the New Westminster Gurdwara. Most Indian people here were Sikhs. A few were Muslim and Hindu families but they all lived together in one community. All social matters were discussed in the Gurdwara in open meetings. A major issue was immigration because many people came illegally. People brought their nephews and friends as their own children. So the government ordered them deported, but the community fought collectively for them. In 1947 and since then everyone celebrated Indian independence collectively. They are now the 4th generation in Canada. A lot has changed in that time. He is more comfortable in Canada now. ;ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ 1921 ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਆਏ ਸਨ ਜਦੋਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਅਣਵਿਆਹੇ 18 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਲਿਆਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਿਤਾ 1907 ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਆਏ ਸਨ। ਜਿਸ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਆਏ ਸਨ ਉਹ ਅਖੀਰਲਾ ਜਹਾਜ਼ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਆਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ 700 ਲੋਕ ਆਏ ਸਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੁੰ ਆਣ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਉਸਤੋਂ ਬਾਦ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰ ਦਿਤੀ ਗਈ ਇਸ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਆਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ 1920 ਵਿਚ ਇੰਡੀਆ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ 1921 ਵਿਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲੈ ਕ ਆਏ ਸਨ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਗਰੁਪ ਵਿਚ 18 ਲੋਕ ਸਨ ਜਿਨਾਂ ਵਿਚ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਸਨ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਉਨਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕੋਈ 1000 ਇੰਡੀਅਨ ਲੋਕ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਆਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਇੰਡੀਅਨ ਔਰਤਾਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਆਦਮੀ ਲੰਗਰ ਬਣਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। 1924 ਵਿਚ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਔਰਤਾਂ ਆ ਗਈਆਂ ਤਾਂ ਮਰਦਾਂ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਲੰਗਰ ਬਣਾਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਲੰਗਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲ ਲਈ। ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿਚ ਰਹਿ ਲੈਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕੈਨੇਡਾ ਪਹੁੰਚਣ ਉਤੇ ਡੋਮੀਨੀਅਨ ਮਿੱਲ (ਦੱਖਣੀ ਵੈਨਕੂਵਰ ਦਾ ਕਿਲਾਰਨੀ ਇਲਾਕਾ)ਵਿਚ ਰਹੇ ਜਿਥੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਤਾਇਆ ਜੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨਾਂ ਨੇ ਇਕ ਸਾਲ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਸਿਖ ਲਈ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਧਾਮੀ ਨਾਂ ਦੇ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਖਾਈ ਅਤੇ ਧਾਮੀ ਦੇ ਲੜਕੇ ਨੇ, ਜੋ ਬਾਦ ਵਿਚ ਯੋਰਪੀਅਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ ਉਸਨੇ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਸਿਖਾਈ ਸੀ। ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਮਿੱਲਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਮਿੱਲਾਂ ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। 1912-13 ਵਿਚ ਸੀ ਪੀ ਆਰ ਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਲੋਕ ਕੰਮ ਉਤੇ ਭਰਤੀ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੇ। ਇੰਡੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਿੱਲਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਇਹ ਕਾਰਣ ਸੀ ਕਿ ਪੋਰਟ ਮੂਡੀ ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਕੁਝ ਇੰਡੀਅਨ ਲੋਕ ਕੰਮ ਉਤੇ ਲਗੇ ਜਿਥੇ ਉਨਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਮਿੱਲ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਹੋਰ ਇੰਡੀਅਨ ਕਿਰਤੀਆਂ ਲਈ ਵਿਗਿਆਪਨ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਮਿਹਨਤੀ ਹੋਣ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਹੋਰਨਾਂ ਮਿੱਲਾਂ ਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਲੋਕ ਕੰਮ ਉਤੇ ਰਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੇ। ਲੋਕ ਕੁੱਕ ਹਾਉਸ ਵਿਚ ਰਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਮਿੱਲ ਮਾਲਕਾਂ ਵਲੋਂ ਮੁਹਈਆ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਲੋਕ ਮਿਲਕੇ ਇਕ ਲਾੰਗਰੀ ਰਖ ਲੈਂਦੇ ਸਨ ਜਿਸਦੀ ਤਨਖਾਹ ਹਰ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਇਕ ਦਿਨ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨਾਲ ਦਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਮਿੱਲ ਮਜਦੂਰਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ 30 ਤੋਂ 35 ਸੈਂਟ ਫ਼ੀ ਘੰਟਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਕੁਝ ਮਿੱਲਾਂ ਵਿਚ ਇੰਡੀਅਨ ਲੋਕ ਕੰਮ ਉਤੇ ਨਹੀਂ ਰਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਲਾਂ ਵਿਚ ਇੰਡੀਅਨ ਕਿਰਤੀਆਂ ਲਈ ਕੰਮ ਦੇ ਵਧੀਆ ਮੌਕੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਫੋਰਮੈਨ ਵੀ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਮਰਦ ਫੌਜ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਗੋਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਆ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਇੰਡੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਧ ਕੰਮ ਮਿਲਣ ਲਗਿਆ। 1930 ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਿਥਕ ਮੰਦੀ ਕਾਰਣ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਘਟ ਗਏ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ 10 ਸੈਂਟ ਫੀ ਘੰਟੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵਾਪਿਸ ਇੰਡੀਆ ਚਲੇ ਗਏ, ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਇੰਡੀਆ ਭੇਜ ਦਿਤੇ, ਪਰ ਕਿਸੀ ਨੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਇਮਦਾਦ ( ਵੈਲਫੇਅਰ) ਨਹੀਂ ਲਈ। ਇੰਡੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੀਅਰ ਪਾਰਲਰ ਵਿਚ ਜਾਂ ਥੀਏਟਰ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਮਨ-ਪ੍ਰਚਾਵਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰਕੇ, ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ, ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਅਤੇ ਘੋਲ ਕਰਕੇ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਲੋਕ ਇੰਡੀਆ ਤੋਂ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਖਰੀਦ ਲਿਆਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕੇਨੇਡਾ ਵਿਚ ਰਿਕਾਰਡ ਪਲੇਅਰ ਖਰੀਦ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਚਾਰ ਸਾਲ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪਾਸਪੋਰਟ ਮਿਲਿਆ ਸੀ । ਇਸ ਕਰਕੇ 1926 ਵਿਚ ਉਹ ਇੰਡਿਆ ਗਏ ਸਨ। ਚਾਰ ਸਾਲ ਇੰਡੀਆ ਵਿਚ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਥੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ 1931 ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕੈਨੇਡਾ ਲੈ ਆਏ ਸਨ। ੳਹੁਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ 1952 ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਆਈ ਸੀ ਅਤੇ 1971 ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਸਵਰਗਵਾਸ ਹੋ ਗਈ। ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਇੰਡੀਅਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਕੁਝ ਪੈਸਾ ਕਮਾ ਕੇ ਵਾਪਿਸ ਇੰਡੀਆ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ। ਫਿਰ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਘਰ ਖਰੀਦਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੇ ਅਤੇ ਕੇਨੇਡਾ ਵਿਚ ਸਥਾਈ ਤੌਰ ਉਤੇ ਰਹਿਣ ਲਗ ਪਏ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਇਥੇ ਹੋਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ 1941 ਵਿਚ ਕਲੋਨਾ ਵਿਚ ਇਕ ਘਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਤਕਰੀਬਨ 12 ਵਿਆਹ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਹੋਏ ਸਨ ਤਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਊ ਵੈਸਟਮਿਨਸਟਰ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇੰਡੀਅਨ ਸਿੱਖ ਲੋਕ ਸਨ। ਬਹੁਤ ਘਟ ਮੁਸਲਮਆਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਸਨ ਪਰ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚ ਮਿਲਕੇ ਇਕੱਠਿਆਂ ਰਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਸਮਾਜਕ ਮਸਲੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਖੁੱਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਕਰਕੇ ਹਲ ਕਰ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਮੁੱਖ ਮਸਲਾ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਏ ਸਨ। ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਭਾਣਜੇ, ਭਤੀਜੇ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦਸ ਕੇ ਲਿਆਏ ਸਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਿਸ ਭੇਜਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿਤੇ ਸਨ, ਪਰ ਸਾਰੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨਾਂ ਦਾ ਕੇਸ ਲੜਿਆ। ਇੰਡੀਆ ਨੂੰ 1947 ਵਿਚ ਅਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਮਿਲਕੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਏ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਚੌਥੀ ਪੀੜੀ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਤਬਦੀਲੀ ਆ ਚੁਕੀ ਹੈ। ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਹੁਣ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਆਰਾਮ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Creator: Sharma, Hari

In the 1930s during the Depression most of the mills stopped working. There was no work for three years. Many people went back to India and some people sent their families back. Since so many people were without work they decided to try re-opening a mill collectively. With a lot of hard work they did manage to establish the Mayo saw mill. This was opposed by the earlier owners but they fought for it and were successful in running the mill. The work shift was from 7 am to 11 pm. Manhas used to see his father on Sundays only. This mill lasted for long time. In 1933 a person from England started a mill but only paid 10¢ an hour. People came to work in that mill by walking 3 miles each way. After the world war there was no dearth of work. The demand for workers increased and people were hired as soon as they landed at the port. The union became very strong in 1952. He tried many times to start a mill but never succeeded. He bought a truck on installments and started a trucking business for wood. He was married in 1946 in India and worked as civilian clerk attached to the military in India. In 1949 his wife came for the first time by airplane. It cost $1200. To come by ship the fare was $600. In BC there were about 2,000 families of Indian people. An Indian person opened a grocery store but it didn't last. Two famous saw mills run by Indian people were the Mayo and Kapoor saw mills. Many other people started mills and other businesses but failed. In Kamloops and Kelowna Indian families had farms. Indian women didn't take jobs; they looked after their children and home. In 1956 he made up his mind to purchase a house and to settle here permanently. His children were are born in Canada but he never had any problems with his children. One of his children married a non-Indian person.

Creator: Sharma, Hari

Hari Singh Manhas est arrivé au Canada en 1927, à l'âge de 11 ans. Son grand-père et d'autres membres de sa famille sont arrivés en 1906. En 1924, son père est allé au Mexique. Par la suite, son grand-père et son père ont habité aux Indes. Sa mère n'est jamais venue au Canada. Ils ont acheté des propriétés aux Indes et ils étaient fermiers dans leur village. En 1927, il n'existait pas de système de passeport pour entrer au Canada. Chaque immigrant devait avoir 600 roupies dans ses poches. Pour se rendre à Vancouver, ils devaient partir de Calcutta, puis se rendre jusqu'à Hong Kong. Les tests de dépistage du trachome avaient lieu à Vancouver. Plusieurs personnes échouaient ce test et étaient déportées. Sur son navire, environ 15 personnes étaient originaires de sa communauté. L'Indian Pacific Railway Company of England s'est établi au Canada. Le gouvernement leur a donné des terres pour installer les rails de chemin de fer. Le CFCP a également vendu certaines de ses terres à l'entreprise et plusieurs Indiens ont posé des rails. Il a commencé l'école en première année à l'école de la scierie Mayo. Des enfants japonais, chinois et punjabis allaient à cette même école. Il n'y avait pas de discrimination à son école parce que tous les enfants étaient issus de familles d'immigrants. La langue était un obstacle majeur. S'ils voulaient envoyer une lettre aux Indes, ils se rendaient au bureau de poste, ils prenaient un mouchoir et ils le pliaient [comme une enveloppe] pour indiquer qu'ils désiraient envoyer une lettre. La plupart des gens travaillaient dans les scieries. Les propriétaires des scieries offraient des cuisines communes et des dortoirs à leurs employés. Il n'y avait pas d'électricité dans les pièces, alors les gens devaient chauffer et cuisiner avec du bois qu'ils amassaient. La scierie était comme un village. Les Japonais habitaient dans une zone de la scierie, les Chinois dans une autre, les Blancs d'un côté et les Indiens de l'autre. Les Chinois et les Indiens étaient traités comme des esclaves. Les Japonais étaient mieux traités. Les Indiens n'avaient pas le droit de travailler sur les machines. Un certain M. Garcha a obtenu un diplôme universitaire mais personne ne voulait lui offrir un emploi pour lequel il était qualifié. Il devait donc travailler dans les scieries. Les Indiens n'avaient aucuns droits au Canada, ils n'avaient pas droit de vote et ils ne recevaient aucun soutien de leur pays. Après 1947, ils ont obtenu le droit de vote et l'équité des salaires. Dans les années 1930, pendant la dépression économique, la plupart des scieries ont fermé leurs portes. Il n'y a pas eu de travail pendant trois ans. La plupart des gens sont retournés aux Indes et certains ont renvoyé leur famille. Comme plusieurs étaient sans emploi, ils ont décidé d'ouvrir une scierie collectivement. Avec beaucoup d'efforts, ils ont réussi à ouvrir la scierie Mayo. Les propriétaires précédents se sont opposés à leur projet, mais le groupe de nouveaux propriétaires s'est battu et ils ont obtenu gain de cause. Le quart de travail débutait à 7 heures et se terminait à 23 heures. Manhas ne voyait son père que les dimanches. Cette scierie fut fonctionnelle pendant très longtemps. En 1933, un Anglais a démarré une scierie, mais il ne payait que 0,10$ de l'heure. Pour venir au travail à cette scierie, les gens devaient marcher trois miles. Après la guerre, il y avait foisonnement d'emplois. La demande de main-d'œuvre a augmenté et les gens étaient embauchés dès qu'ils arrivaient au port. Le syndicat est devenu très fort en 1952. Il a essayé plusieurs fois d'ouvrir une scierie, mais il n'y est jamais parvenu. Il a acheté un camion par paiements échelonnés et il a commencé à livrer du bois. Il s'est marié en 1946 aux Indes et il fut fonctionnaire attaché au ministère de la défense indien. En 1949, sa femme est venue en avion au coût de 1200$. Le tarif par bateau était de 600$. En Colombie-Britannique, il y avait environ 2000 familles indiennes. Des Indiens ont ouvert des épiceries, mais ils devaient les fermer après quelque temps. Les scieries Mayo et Kapoor étaient reconnues et gérées par des Indiens. Plusieurs autres Indiens ont démarré des scieries ou d'autres entreprises, mais ils ont échoué. À Kamloops et à Kelowna, les familles indiennes possédaient des fermes. Les Indiennes n'allaient pas sur le marché du travail : elles s'occupaient des enfants et de la maison. En 1956, il a décidé d'acheter une maison et de s'établir ici pour de bon. Ses enfants sont nés au Canada, mais ils ne lui ont jamais causé de problèmes. L'un de ses enfants a marié une personne qui n'est pas d'origine indienne. ;Hari Singh Manhas came to Canada in 1927 at the age of 11 years. His grandfather and some other relatives came in 1906. In 1924 his father went to Mexico. Later on his grandfather and father lived in India. His mother never came in Canada. They bought property in India and farmed in their village. In 1927 there was no passport system for entering Canada. Each immigrant had to have 600 rupees with them. Their journey was from Calcutta to Hong Kong and then to Vancouver. Their medical test for the eye disease trachoma was done at Vancouver. Many people failed the eye test and were deported. In his ship approximately 15 people came from his community. The Indian Pacific Railway Company of England came to Canada. The government gave them free land to lay railway lines. The CPR also sold some of its land to the company and Indian people worked laying the railway lines. He went to school beginning with first grade in the school at the Mayo saw mill. Japanese, Chinese and Punjabi children studied at the school. There was no discrimination in the school as all the children were immigrants. Language was a major obstacle. If they wanted to send a letter to India they went to the post office and took out a handkerchief, folded it [to look like an envelope], so they would understand they wanted to send a letter. Most of the people worked in saw mills. Mill owners opened cookhouses and bunk houses for the workers. There was no electricity in their rooms so people used free wood for heating and cooking. The mill was like a town. Japanese people lived on one side of the mill, Chinese on one side, white people on one side and Indian people on one side. Chinese and Indian people were treated as slaves. Japanese people were treated better. Indian people were not allowed to work on the machines. A person named Mr. Garcha got his degree from the university but nobody gave him skilled work so he had to work in the mills. Indian people had no rights in Canada, no voting rights and no support from their own country. After 1947 they got rights and equal wages.;ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਮਨਹਾਸ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਆਏ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ 1906 ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਆਏ ਸਨ। 1924 ਵਿਚ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮੈਕਸਿਕੋ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਬਾਦ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਕਦੀ ਵੀ ਕੈਨੇਡਾ ਨਹੀਂ ਆਈ ਸੀ। ਉਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਜਾਇਦਾਦ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਕੀਤਾ। 1927 ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਆਉਣ ਲਈ ਪਾਸਪੋਰਟ ਸਿਸਟਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਹਰ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਕੋਲ 600 ਰੁਪਏ ਹੋਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਕੈਨੇਡਾ ਆਉਣ ਲਈ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਕਲਕੱਤੇ ਤੋਂ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਆਏ ਅਤੇ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਤੋਂ ਵੇਨਕੁਵਰ ਆਏ। ਹਰ ਇਕ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਵਾਂਗ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਡਾਕਟਰੀ ਟੈਸਟ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਡਾਕਟਰੀ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਕੁਕਰਿਆਂ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਨਿਕਲਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਕੁਕੱਰਿਆਂ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਕਰਕੇ ਡਾਕਟਰੀ ਟੈਸਟ ਵਿਚ ਫੇਲ ਹੋ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਵਾਪਿਸ ਭੇਜ ਦਿਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕੋਈ 15 ਲੋਕ ਆਏ ਸਨ। ਇੰਡੀਅਨ ਪੈਸਿਫਿਕ ਰੇਲਵੇ ਕੰਪਨੀ ਆਫ ਇੰਗਲੈਂਡ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਆਈ ਸੀ। ਕੈਨੇਡਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿਛਾਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿਚ ਦਿਤੀ ਸੀ। ਸੀ.ਪੀ.ਆਰ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿਛਾਣ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਿਓ ਸਾਅ ਮਿੱਲ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਜਪਾਨੀ, ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਕਿਸੀ ਤਰਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਤਕਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਬਾਹਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਲੋਕਾ ਨੂੰ ਗਲਬਾਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਚਿੱਠੀ ਭੇਜਣੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਡਾਕਖਾਨੇ ਜਾ ਕੇ ਰੁਮਾਲ ਨੂੰ ਤਹਿ ਲਾ ਕੇ ਲਿਫਾਫੇ ਵਾਂਗ ਬਣਾ ਕੇ ਦਸਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਚਿੱਠੀ ਭੇਜਣੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਆਰਾ ਮਿੱਲਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮਿੱਲ ਮਾਲਕਾਂ ਨੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਲਈ ਮਿੱਲਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਕੁੱਕ ਹਾਉਸ ਅਤੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਬੰਕ ਹਾਉਸ ਬਣਾਏ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿਚ ਬਿਜਲੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਕਮਰਿਆਂ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿਚ ਮਿਲਦੀ ਲਕੜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮਿੱਲ ਕਸਬੇ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਮਿੱਲ ਦੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਜਪਾਨੀ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਇਕ ਪਾਸੇ ਚੀਨੀ, ਇਕ ਪਾਸੇ ਗੋਰੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਇੰਡੀਅਨ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁਲਾਮ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਪਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਵਤੀਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇੰਡੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਉਤੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਗਰਚਾ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ ਪਰ ਕਿਸੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਹੁਨਰਮੰਦ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਦਿਤਾ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਮਿੱਲਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਇੰਡੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਕੋਈ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਵੋਟ ਪਾਣ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਹਮਾਇਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। 1947 ਤੋਂ ਬਾਦ ਇੰਡੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਹੱਕ ਮਿਲੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਉਜਰਤ ਮਿਲੀ। 1930 ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਿੱਲਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇੰਡੀਆ ਵਾਪਿਸ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਪਿਸ ਦੇਸ਼ ਭੇਜ ਦਿਤੇ ਸਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵਿਹਲੇ ਸਨ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠਿਆਂ ਮਿਲਕੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਜੋਂ ਮਿੱਲ ਦੁਬਾਰਾ ਚਲਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮਿਓ ਸਾਅ ਮਿੱਲ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਮ ਹੋ ਗਏ। ਪਹਿਲੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨੇ ਇਸਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸਦਾ ਡੱਟ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਿੱਲ ਚਲਾਉਣ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਏ। ਸਵੇਰੇ ਸੱਤ ਵਜੇ ਤੋਂ ਰਾਤ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਵਜੇ ਤਕ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ਿਫਟ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਮਨਹਾਸ ਸਿਰਫ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਮਿੱਲ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਚਲੀ। 1933 ਵਿਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਜੋਂ ਇਕ ਮਿੱਲ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿਤਾ ਪਰ ਇਸ ਸ਼ਰਤ ਉਤੇ ਕਿ ਉਹ ਮਜਦੂਰਾਂ ਨੂੰ 10 ਸੈਂਟ ਇਕ ਘੰਟੇ ਦੇ ਦਏਗਾ। 3-3 ਮੀਲ ਪੈਂਡਾ ਤਹਿ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਉਸ ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਆਂਦੇ ਸਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਦ ਕੰਮ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਲਗ ਪਿਆ। ਮਜਦੂਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਵਧ ਗਈ ਅਤੇ ਜਿਉਂ ਹੀ ਲੋਕ ਬੰਦਰਗਾਹ ਉਤੇ ਉਤਰਦੇ ਸਨ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਉਤੇ ਰਖ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਯੂਨੀਅਨ 1952 ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਗਈ। ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਮਿੱਲ ਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇ। ੳਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਸ਼ਤਾਂ ਉਤੇ ਇਕ ਟਰੱਕ ਖਰੀਦਿਆ ਅਤੇ ਲਕੜਾਂ ਵੇਚਣ ਲਈ ਟਰੱਕਾਂ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਲਿਆ। ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਆਹ 1946 ਵਿਚ ਇੰਡੀਆ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੰਡੀਆ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫੌਜ ਵਿਚ ਸਿਵੀਲਿਅਨ ਕਲਰਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1949 ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਆਈ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਰਾਇਆ 1200 ਡਾਲਰ ਲਗਿਆ ਸੀ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਰਾਇਆ 600 ਡਾਲਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਇੰਡੀਅਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕੋਈ 2000 ਪਰਿਵਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਕ ਇੰਡੀਅਨ ਨੇ ਕਰਿਆਨੇ ਦਾ ਸਟੋਰ ਖੋਲਿਆ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੰਡੀਅਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਿਓ ਅਤੇ ਕਪੂਰ ਆਰਾ ਮਿੱਲਾਂ ਸਨ। ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮਿੱਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਪਰ ਅਸਫਲ ਰਹੇ। ਕੈਮਲੂਪਸ ਅਤੇ ਕਲੋਨਾ ਵਿਚ ਇੰਡੀਅਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਫਾਰਮ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਕੋਈ ਔਰਤ ਬਾਹਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਸੀ; ਉਹ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਘਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਾਜ ਹੀ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਈ ਉਤਰਾਅ ਚੜਾਅ ਵੇਖੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਜੌਗ ਤੋਂ ਬਾਦ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਮਾਣ ਸਕੇ ਸਨ। ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ 1956 ਤੋਂ ਬਾਦ ਘਰ ਖਰੀਦਣ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਵਸਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਲਿਆਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇੰਡੀਆ ਤੋਂ ਮੁੜ ਵਾਪਿਸ ਆ ਕੇ ਘਰ ਵਸਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪਰ ੳਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਕ ਬੱਚੇ ਨੇ ਗੈਰ-ਭਾਰਤੀ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ।

Creator: Sharma, Hari

Imanat Ali Khan est arrivé au Canada à l'âge de 25 ans, en 1912. Certains membres de sa famille ont immigré à Vancouver et à San Francisco dès 1907. Au Punjab, sa famille possédait des terres et Khan était lutteur. Il est arrivé via Manille, sur un bateau japonais ; le voyage a duré trois mois. Lorsqu'il est arrivé à Manille, on l'a informé que les immigrants devaient demeurer six mois dans cette ville avant de se rendre au Canada. Khan avait de la famille à Manille, qui lui a donné des papiers afin qu'il puisse partir immédiatement. Le nom sur son passeport était Babbar Ali. Son père habitait à Hong Kong à cette époque. Son frère est également venu à Hong Kong avec 6 autres Sikhs. Plusieurs personnes originaires du même district que Khan ont fait partie de l'artillerie et de la police britanniques cantonnées à Hong Kong et ils s'y sont éventuellement installés. Khan a entamé son périple à Ludhiana avec une vingtaine d'autres Indiens. Ils ont d'abord voyagé en train pendant trois jours pour se rendre à Calcutta, où ils ont pris un bateau faisant escale à Hong Kong, Manille, Seattle et Portland. Ils se sont ensuite rendus à Astoria, en Oregon, pour travailler dans une scierie à 2$ par jour. Ils habitaient seuls ou en groupes de quatre dans une maison. A cette époque, les gens traversaient la frontière canado-américaine à pieds. Ils sont arrivés à Vancouver pendant l'hiver et ils ont trouvé du travail à Fraser Mills. Environ 7000 ou 8000 Indiens travaillaient dans les scieries. Les salaires au Canada étaient inférieurs à ceux des Etats-Unis. Il y avait une cuisine de chantier et des dortoirs où des groupes de 15-20 personnes habitaient ensemble. Les Sikhs et les Musulmans avaient des cuisiniers différents. Il y avait très peu d'Hindous au Canada à cette époque. Il a travaillé à Fraser Mills pendant deux ans, soit de 1912 à 1914. En 1914, les scieries ont fermé leurs portes et plusieurs sont retournés aux Indes en raison du manque de travail. Khan et trois autres sont partis pour la Californie après avoir été invités par des membres de leur famille. Ils ont traversé la frontière à pieds en se cachant dans la forêt ou en versant des pots-de-vin aux agents de l'immigration. A l'aube, après avoir traversé la frontière, ils ont passé la journée dans un saloon avec des Blancs. Ils marchaient 8-10 miles le soir et demeuraient dans des maisons de fermiers pendant le jour. Une personne originaire d'une caste inférieure, un Marasi, leur a dit qu'il n'adresserait pas la parole au Sikh qui accompagnait Khan et qu'il le mènerait à un endroit où habitaient d'autres Sikhs. Il s'est ensuite rendu à Astoria, en Oregon, puis à Sacramento, en Californie, où il a travaillé sur une ferme appartenant à des Blancs. Sa maison a brûlé, alors il a déménagé 2-3 miles plus loin avec les autres travailleurs indiens. Cinq d'entre eux ont acheté un tracteur ensemble et ont loué un lopin de terre pour la récolte. Sikhs, Musulmans et Hindous habitaient ensemble. Khan a également fait un peu de lutte pour amuser la communauté. La communauté a commencé à publier un journal Ghadar. Le Gouverneur général du Canada est venu à Vancouver et il a rencontré la communauté indienne. Bhag Singh, un prêtre du Gurdwara de Vancouver, et Bhagwan Singh, qui était venu ici pour lutter en faveur de l'indépendance des Indes, étaient les leaders. Kartar Singh Sarabha, un étudiant qui travaillait dans une scierie à Astoria, s'est affilié au parti Ghadar. Lala Hardyal a ensuite dirigé la communauté. Le siège social du parti Ghadar était situé à San Francisco. Ils ont donné de l'argent au parti. Bhagwan Singh fut déporté de force et envoyé par bateau à Yokohama. Par la suite, il a été pendu dans un autre pays. Une personne d'origine bengalaise dirigeait une école sur le site de la scierie. Il a été déporté et s'est réinstallé à Seattle, où il a ouvert une autre école. Udai Ram était superviseur à la scierie et il était propriétaire d'un magasin près de la scierie. Une personne nommée Gurdit Kumar publiait un journal, le Sudesh Sevak. Un avocat, Teja Singh, a défendu la cause de l'épouse de Bhag Singh à Ottawa. A cette époque, on retrouvait des Gurdwaras à Vancouver, à Fraser Mills et à Victoria. Au moment de l'incident Komagata Maru [1914], il était au Canada. Du site de la scierie, il a vu un bateau amarré. Les passagers du bateau ne pouvaient pas venir sur la terre ferme, mais ceux qui étaient arrivés auparavant avaient pu débarquer. Ils ont donné des fonds pour les passagers et les leaders de la communauté indienne ont plaidé leur cause à Ottawa et à Victoria. De 1912- 1932, Khan a habité au Canada et aux Etats-Unis. En 1932, il est retourné aux Indes où il s'est marié. Il a ensuite habité au Pakistan jusqu'à 1976. En 1979, il est revenu en Californie pour ensuite s'établir au Canada.;Imanat Ali Khan came to Canada at the age of 25 in 1912. Family members of his had come to Vancouver and San Francisco as early as 1907. In Punjab his family owned land and Khan had been a wrestler. He came via Manila on a Japanese ship. The trip took three months. When they arrived in Manila he learned that there was a requirement that immigrants stay six months in Manila before proceeding to Canada. Khan had a relative in Manila who gave him his papers so that he could go on right away. The name on his passport said Babbar Ali. His father lived in Hong Kong at that time. His brother also came to Hong Kong with 6 other Sikhs. A number of people from Khan's district served in the British Artillery and Police stationed in Hong Kong, and eventually settled there. Khan traveled with 25-30 other Indian people. They started their journey from their district, Ludhiana. It took 3 days by train to reach Calcutta. From Calcutta they went by ship to Hong Kong, Manila, Seattle, and docking in Portland. From there they went to Astoria, Oregon, to work in a mill. They were paid $2 a day. They lived on their own or lived in shared houses of four people. At that time people crossed the Canada/US border on foot. In winter they came to Vancouver and worked in Fraser Mills. About 7-800 Indian people were working in the mill. Wages were lower in Canada than America. There was cookhouse and bunk houses where groups of 15-20 people lived together. Sikhs and Muslims had different cooks. There were very few Hindus in Canada at that time. He worked in Fraser Mills for 2 years, 1912-14. In 1914 the mills were shut down. Many people returned to India due to the dearth of work. Khan and three others went to California on invitation from their relatives. They crossed the American border by hiding or bribing the immigration officers. They crossed the border by foot, spending the night hiding in the woods near the border. Early in the morning the crossed the border, then spent the day at a white saloon. At night they set out again and walked 8-10 miles. They would find a farmer's house to stay at during the days. There a person from low caste of the community, a Marasi, told that he will not talk with the Sikh person Khan was traveling with, and would just take him to where there were other Sikh people. From there he went to Astoria, Oregon, then Sacramento, California, where he worked on a white farm. His house there was burned down, so he moved 2-3 miles away with the rest of the Indian workers. Five of them together purchased a tractor and took a lease on some land to start farming. Sikhs, Muslims and Hindus lived together. Khan also did some wrestling for the entertainment of the community. The community began to publish a Ghadar newspaper. The Governor General of Canada came to Vancouver and met with the Indian community. Bhag Singh, a Priest of the Vancouver Gurdwara, and Bhagwan Singh, who came here to fight for the freedom of India, were their leaders. Kartar Singh Sarabha, a student working in a mill in Astoria, Oregon, went with the Ghadar Party. Lala Hardyal then led the community. The Ghadar Party's head office was in San Francisco. They donated to the party. Bhagwan Singh was forcefully deported and sent by ship back to Yokohama. Later he was hanged in some other country. There was a Bengali person who ran a school in mill side. He was deported and went to Seattle, where he opened another school. Udai Ram was a manager in the mill and had a shop in mill side. A person named Gurdit Kumar used to have a newspaper called Sudesh Sevak. A lawyer named Teja Singh fought the case of Bhag Singh's wife in Ottawa. At that time there were Gurdwaras in Vancouver, Fraser Mills and Victoria. At the time of Komagata Maru incident [1914] he was in Canada. From mill side they went and saw the ship docked. Passengers of the ship were not allowed to land even those who came earlier were allowed to land. They donated money for the passengers, and leaders from the Indian community interceded with Ottawa and Victoria. From 1912- 1932 Khan lived in Canada and America. In 1932 he went back to India and got married there. Then until 1976 he lived in Pakistan; in 1979 he came back to California, then he settled in Canada.;ਇਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ 25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ 1912 ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਆਏ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਹੰਦਵਾੜੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਜਿੰਮੀਦਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕੁਸ਼ਤੀ ਲੜਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। 1907 ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਨਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿਚ ਅਤੇ ਕੁਝ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਫ਼ਰ ਲੁਧਿਆਣੇ ਜ਼ਿਲੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਕਲਕੱਤਾ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਲਗ ਗਏ ਸਨ। ਕਲਕੱਤੇ ਤੋਂ ਸਮੁਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ, ਮਨੀਲਾ, ਸੀਐਟਲ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਪੋਰਟਲੈਂਡ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ। ਜਪਾਨੀ ਸਮੁਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਮਨੀਲਾ ਦੇ ਰਸਤਿਓਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਬਾਦ ਮਨੀਲਾ ਆਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨੀਲਾ ਵਿਚ ਰੁਕਣਾ ਪਿਆ ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਨੀਲਾ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਹੁਕਮ ਹੋ ਗਏ ਕਿ ਲੋਕ ਮਨੀਲਾ ਵਿਚ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਰੁਕ ਕੇ ਅਗੇ ਦਾ ਸਫਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮਨੀਲਾ ਵਿਚ ਇਕ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਤੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਾਸਪੋਰਟ ਉਤੇ ਉਹ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਪਾਸਪੋਰਟ ਉਤੇ ਉਨਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਬੱਬਰ ਅਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਲੋਕ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਬਾਰਡਰ ਪੈਦਲ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਵਿਚ ਸਨ। ਇਮਾਨਤ ਅਲੀ ਦਾ ਭਰਾ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਛੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਹਦਵਾੜੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਆਰਟਲਰੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਆ ਕੇ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਇਮਾਨਤ ਅਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮੁਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ 25-30 ਹੋਰ ਲੋਕ ਆਏ ਸਨ ਅਤੇ ਸਿਐਟਲ ਵਿਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਸਿਐਟਲ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹ ਐਸਟੋਰੀਆ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਦੋ ਡਾਲਰ ਫੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਚਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਉਹ ਇਕ ਘਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਉਹ ਵੈਨਕੂਵਰ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਫਰੇਜ਼ਰ ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਗ ਪਏ। ਉਸ ਮਿਲ ਵਿਚ ਕੋਈ 700-800 ਇੰਡੀਅਨ ਲੋਕ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲੋਂ ਇਸ ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਪੈਸੇ ਘਟ ਮਿਲਦੇ ਸਨ। ਕੁੱਕ ਹਾਉਸ ਅਤੇ ਬੰਕ ਹਾਉਸ ਵਿਚ 15-20 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗਰੁਪ ਵਿਚ ਲੋਕ ਰਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਵਖਰਾ ਰਸੋਈਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਘਟ ਹਿੰਦੂ ਲੋਕ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਫਰੇਜ਼ਰ ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਨੇ ਦੋ ਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਫਿਰ 1914 ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਜੰਗ ਕਰਕੇ ਮਿੱਲਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਕੰਮ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇੰਡੀਆ ਵਾਪਿਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਤਿੰਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਬੁਲਾਣ ਉਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਬਾਰਡਰ ਲੋਕ ਲੁਕ-ਛਿਪ ਕੇ ਜਾਂ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦੇ ਕੇ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪੈਦਲ ਤੁਰ ਕੇ ਉਹ ਬਾਰਡਰ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਰਾਤ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਬਾਰਡਰ ਨੇੜੇ ਗੁਜਾਰੀ। ਤੜਕਸਾਰ ਉਨਾਂ ਨੇ ਬਾਰਡਰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ। ਅਗਲੀ ਰਾਤ ਅਤੇ ਦਿਨ ਉਨਾਂ ਨੇ ਗੋਰੇ ਦੇ ਇਕ ਸਲੂਨ ਵਿਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਨਾਂ ਨੇ ਤੁਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 8-10 ਮੀਲ ਪੈਦਲ ਤੁਰੇ। ਰਾਤ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਕ ਕਿਰਸਾਨ ਦੇ ਘਰ ਬਿਤਾਈ ਅਤੇ ਤੜਕੇ ਫਿਰ ਤੁਰ ਪਏ। ਰਾਹ ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਰੋਕ ਕੇ ਪੁਛ-ਗਿਛ ਕੀਤੀ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਮਾਝੇ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ ਛੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਾਪਿਸ ਭੇਜ ਦਿਤਾ। ਇਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਦੇ ਸਾਥੀ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੇ ਗਏ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨਾਂ ਕੋਲ ਸੀਐਟਲ ਆਣ ਦੇ ਸਬੂਤ ਸਨ। ਉਥੋਂ ਉਹ ਰੇਲਗਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪੋਰਟਲੈਂਡ ਆ ਗਏ। ਉਥੇ ਨੀਵੀਂ ਜ਼ਾਤ ਵਾਲੇ ਇਕ ਮਰਾਸੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਨਾਲ ਦੇ ਸਿੱਖ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਸਿੱਖ ਆਦਮੀ ਮਿਲ ਜਾਣਗੇ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨਾਂ ਕੋਲ ਛਡ ਦਏਗਾ। ਉਥੋਂ ਉਹ ਐਸਟੋਰੀਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿਚ ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਿਥੇ ਉਨਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਗੋਰੇ ਦੇ ਫਾਰਮ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਦਾ ਘਰ ਸੜ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹ 2-3 ਮੀਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉਤੇ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਪੰਜ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਟ੍ਰੈਕਟਰ ਖਰੀਦਿਆ। ਜ਼ਮੀਨ ਲੀਜ਼ ਉਤੇ ਲਈ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੀ। ਸਿੱਖ, ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਰਸੋਈਆ ਉਨਾਂ ਦੀ ਰੋਟੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਇਮਾਨਤ ਅਲੀ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਲੜਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। 1912-1914 ਤਕ ਉਹ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਰਹੇ ਸਨ। ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਗਦਰ ਪੇਪਰ ਕਢਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਵੈਨਕੂਵਰ ਆਇਆ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਦਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥੀ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਉਨਾਂ ਦੇ ਲੀਡਰ ਸਨ। ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਇਥੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਐਸਟੋਰੀਆ ਵਿਚ ਇਕ ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸਰਾਭਾ ਇਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਐਸਟੋਰੀਆ ਤੋਂ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ ਨੇ ਕਮਯੁਨਿਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗਦਰ ਪੇਪਰ ਕਢਿਆ। ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਦਫਤਰ ਸੈਨ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਲੋਕ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਪੈਸਾ ਦਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਸਮੁਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਵਾਪਿਸ ਭੇਜ ਦਿਤਾ ਜਿਥੋਂ ਉਹ ਯੋਕੋਹਾਮਾ ਉਤਰਿਆ। ਬਾਦ ਵਿਚ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਘਟਨਾ ਸਮੇਂ ਉਹ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਸਨ। ਮਿੱਲ ਸਾਈਡ ਤੋਂ ਉਹ ਜਹਾਜ਼ ਵੇਖਣ ਗਏ ਸਨ। ਜਹਾਜ਼ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਮੁਦਰ ਵਿਚ ਖੜੋਤਾ ਸੀ। ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਰਨ ਨਹੀਂ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਪਹਿਲਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਆ ਚੁਕੇ ਸਨ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਆਉਣ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਪੈਸਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਉਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਔਟਵਾ ਅਤੇ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਨਾਲ ਰਾਬਤਾ ਰਖਿਆ ਸੀ। ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿਚ ਇਕ ਬੰਗਾਲੀ ਆਦਮੀ ਨੇ ਮਿੱਲ ਸਾਈਡ ਵਿਚ ਸਕੂਲ ਖੋਲਿਆ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿਤੇ, ਉਹ ਸੀਐਟਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਇਕ ਸਕੂਲ ਖੋਲਿਆ। ਉਦੇਅ ਰਾਮ ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਮੈਨੇਜਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਿੱਲ ਸਾਈਡ ਵਿਚ ਇਕ ਦੁਕਾਨ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਗੁਰਦਿੱਤ ਕੁਮਾਰ ਸੁਦੇਸ਼ ਸੇਵਕ ਪੇਪਰ ਕਢਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਵਕੀਲ ਨੇ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਹੁਟੀ ਦਾ ਕੇਸ ਔਟਵਾ ਵਿਚ ਲੜਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵੈਨਕੂਵਰ, ਫਰੇਜ਼ਰ ਮਿੱਲ ਅਤੇ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। 1912-1932 ਤਕ ਇਮਾਨਤ ਅਲੀ ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਰਹੇ। 1932 ਵਿਚ ਉਹ ਇੰਡੀਆ ਵਾਪਿਸ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। 1976 ਤਕ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਰਹੇ। 1979 ਵਿਚ ਉਹ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆਂ ਵਾਪਿਸ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਬਾਦ ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਏ।

Creator: Sharma, Hari

Darshan Singh Sangha est arrivé au Canada en 1937, à l'âge de 19 ans. Il est né en 1918. Sa famille était pauvre. Ses parents avaient de la difficulté à payer ses frais de scolarité, mais il a réussi à se rendre jusqu'à la 10e année. Plusieurs personnes pauvres de son village sont venues au Canada en 1906 et leur situation économique s'est grandement améliorée. Son oncle était impatient de venir le rejoindre au Canada, alors il a obtenu une lettre d'admission à l'université pour lui, ce qui lui a permis d'obtenir un passeport. Son père a vendu des terres afin d'obtenir les 800 roupies nécessaires pour payer son voyage au Canada. De Calcutta, il a pris un navire de charge jusqu'à Hong Kong qui transportait d'autres passagers. Plusieurs avaient quitté le Punjab pour se rendre à Shanghai et Rangoon, mais il était le seul en route vers le Canada. Il a voyagé via Singapore, Rangoon, Saigon et Hong Kong. À Hong Kong, il est allé au Gurdwara [temple] où il a habité pendant un mois, en attendant le départ de son navire. Plusieurs Indiens faisaient partie de la police et de l'armée à Hong Kong. Il lui a fallu 6 jours pour se rendre à Shanghai sur un bateau local en raison d'une tempête. De Shanghai, il a voyagé sur le navire Empress of Japan jusqu'à Vancouver. À Shanghai, plusieurs Indiens sont montés à bord du navire pour se rendre au Canada. Plusieurs passagers furent malades pendant le voyage. Quatre navires différents effectuaient cette route. Il voyageait en 3e classe sur un bateau de luxe. Il y avait une salle à diner, mais [les passagers de 3e classe ne pouvaient pas y aller et] ils devaient préparer leurs repas. Lorsqu'il a quitté sa demeure, sa mère lui a demandé de ne pas couper ses cheveux, mais les passagers du bateau lui ont suggéré le contraire. Le barbier du navire a donc coupé ses cheveux. Dans ses bagages, il transportait de la literie, du bois, de la nourriture crue et d'autres produits. Il craignait la pauvreté aux Indes, alors il n'a jamais songé à y retourner. À cette époque, la communauté indienne était propriétaire des scieries Kapoor et Mayo à Vancouver. La communauté indienne vivait sur la 2e Avenue et la 3e Avenue à Vancouver. De Vancouver, il est déménagé à Victoria. Les gens habitaient dans des dortoirs et des cuisines de chantier, où les repas étaient préparés en commun grâce aux contributions financières de chacun. Il y avait très peu de familles indiennes au Canada à cette époque. La dépression était terminée et le pays se remettait des conditions économiques difficiles. Il a trouvé du travail à la scierie Kapoor, où il estampillait les planches pour 0,25$ l'heure. Il a ensuite trouvé un emploi à la scierie Mayo à 0,40$ l'heure. Il a travaillé pendant 5 mois et accumulé 500$ pour payer ses frais de scolarité. Dans les scieries, il n'y avait pas de discrimination, mais les gens n'avaient pas de vie sociale. Les familles vivaient ailleurs, alors les célibataires étaient isolés de leur famille. En 1937, il fut admis à l'Université de la Colombie-Britannique, mais il ne comprenait pas l'anglais. Il connaissait un jeune indien nommé Mattu qui avait étudié au Canada, mais il n'a pas réussi à se lier d'amitié avec ce dernier. Il était conscient des problèmes politiques sévissant dans son village parce qu'il s'intéressait à la politique lorsqu'il habitait aux Indes. Baba Bhag Singh a publié le Hindustan Times, qui a ensuite fermé ses portes. Le Groupe Akali, le parti Congress, les Socialistes et les Communistes travaillaient tous ensemble. Il n'y avait pas de syndicat à la scierie Mayo à cette époque. En 1939-1940, il a rencontré des gens associés au Parti communiste. Il y avait quelques groupes du parti Ghadar au Canada nommés Kirti Kisan. Le Parti communiste fut établi, mais il était plus actif dans les villes et chez les étudiants. En 1914, le mouvement Ghadar était actif et publiait le Ghadar Di Gunj au Canada, que l'on envoyait aux Indes. Le mouvement Akali [un groupe qui tentait de contrôler le Gurdwara] en faveur de la libération du Gurdwara était aussi actif. En Espagne, il y avait une guerre civile. Il fut l'unique Indien à participer au rassemblement de 5000 personnes tenu dans un auditorium de Vancouver. Le lendemain, il est devenu membre de la Ligue des jeunes communistes et il est devenu un membre actif du parti. Les gens avaient souvent tenté de former un syndicat, mais ce dernier était toujours démantelé et plusieurs leaders furent tués. Il fut inspiré par le mouvement d'indépendance des Indes. Les sympathisants du parti communiste organisaient des assemblées à l'université. Au Gurdwara de la 2e Avenue, les anciens, qui étaient illettrés, étaient impatients de connaître les nouvelles internationales. Au Gurdwara et dans les scieries, ils discutaient de l'indépendance des Indes et d'autres questions touchant la communauté. Des informateurs rapportaient ces activités aux agents d'immigration. Les autorités de l'immigration sont venues le chercher. Il a donc dû quitter Vancouver et il s'est rendu à Windfield, près d'Edmonton, dans une scierie où Ram Chander et Hazara Singh Garcha lui ont trouvé un emploi à 0,10$ l'heure. Il a travaillé pendant 4 mois. Les salaires étaient plus élevés dans le Nord de la Colombie-Britannique, alors il a quitté Windfield avec ses deux copains pour travailler à la scierie Band. Ils habitaient dans la cuisine de chantier. Il n'a eu aucun contact avec le Parti communiste pendant très longtemps. Il n'a pas contacté sa famille pendant de nombreuses années, car il ne pouvait pas signer les lettres avec son véritable nom. Pendant ce temps, il a vu dans les journaux que le Dr. Pandia s'était rendu à Ottawa pour régler la cause des immigrants illégaux. Le gouvernement a décidé que tous devaient présenter une demande officielle et être traités comme des résidents permanents. Il est donc revenu à Vancouver avec 350$ en poche. Avec ses confrères, il a amassé 4000$ en allant de maison en maison et il a envoyé l'argent à Pandia. Ce dernier habitait dans des hôtels de luxe à Ottawa tout en travaillant sur le dossier. Grâce aux initiatives de Pandia, environ 350 dossiers d'immigration furent résolus. Il est ensuite allé travailler à la scierie Kapoor Barnette. Il a reçu une lettre l'intimant de se joindre à l'effort de guerre. Il a participé à un camp d'entraînement de l'armée. Après 4 mois d'entraînement, on l'a renvoyé et il est retourné travailler dans les scieries. Pendant ce temps, le Gurdwara a déclaré qu'étant donné que les Indiens ne jouissaient pas de droits égaux au Canada, on ne pouvait pas les obliger à s'enrôler dans l'armée. Par la suite, le gouvernement a décidé de ne plus recruter d'Indiens dans l'armée. À la scierie, il animait des conférences sur les droits des travailleurs et sur les activités du Parti communiste. Kuldip Singh Bains et Ratan Singh sont devenus membres du Parti communiste. Il a également décidé de se battre pour les Indes et d'y retourner en 1940. Après un séjour de deux semaines au Japon, on l'a informé que des activistes du Parti communiste de San Francisco avaient été capturés à Shanghai. Il est donc retourné à Vancouver. Lorsqu'il est arrivé, il n'a pas réussi à trouver du travail, alors il est allé à Victoria où il a trouvé un emploi dans une scierie. Il habitait dans une maison fournie par la compagnie qu'il partageait avec 4 autres personnes. Ils avaient le téléphone et la radio. Après la dépression, les gens trouvaient facilement du travail. Les salaires étaient d'environ 0,45$ l'heure. L'IWA [International Woodworkers of America] avait moins d'influence sur les travailleurs, sauf dans les petites scieries. Les Communistes influençaient l'IWA. Il s'impliquait dans les activités syndicales et lisait de la littérature marxiste, socialiste et communiste. En 1942, il a commencé à animer des réunions ouvertes dans les usines pour promouvoir les activités syndicales. En 1939, un mouvement anti-communiste est apparu. Les Communistes étaient isolés des gens. Après l'attaque de l'URSS, le Parti communiste est sorti de l'ombre. Le communisme était davantage accepté, ce qui a facilité la vie des syndicats. Personne n'était sympathique à la cause des Japonais en 1941 lorsqu'ils furent expulsés du Canada. Les Japonais ne s'impliquaient pas dans la cause communiste, ni dans l'IWA, alors personne ne les a défendus. Les syndicats s'organisaient hors du Gurdwara. Les propriétaires des scieries exerçaient une certaine influence sur les Gurdwaras et ils s'opposaient aux syndicats. Des syndicats étaient déjà établis dans l'industrie minière et dans l'industrie du transport de marchandise. Mais dans l'industrie du bois de sciage, on a formé plusieurs syndicats qui ont par la suite été démantelés suite à des menaces et à des actes de violence physique. On lui a même offert un bon emploi de bureau dans une scierie à condition qu'il quitte le syndicat; il a refusé. Il a obtenu l'appui des membres du parti qui étaient Blancs. Il est devenu leader des travailleurs. En 1940, il y avait une pénurie de main-d'œuvre en raison de la guerre. En 1942-1943, après avoir contacté des gens, il a mis sur pied un syndicat. Son but était de rassembler les travailleurs Hindustani. Il s'est aussi associé aux organisateurs syndicaux caucasiens. Dans les scieries indiennes, il était difficile d'établir un syndicat car les travailleurs craignaient de perdre leur emploi. De plus, la plupart des travailleurs étaient des membres de la famille des propriétaires, où du moins, ils souhaitaient entretenir des relations cordiales avec eux. En 1946, l'IWA fut établie. Le syndicat a demandé une hausse des salaires de 25%, une semaine de travail de 40 heures, la sécurité syndicale [afin qu'un travailleur ne soit pas congédié parce qu'il fait partie du syndicat], la déduction des cotisations syndicales gérée par l'employeur, le temps supplémentaire rémunéré à temps et demi, et des vacances à chaque année. Ces exigences ont occasionné une grève majeure en Colombie-Britannique qui a duré 30 jours. Plusieurs se sont joints au syndicat pendant la grève. On leur a finalement accordé la semaine de travail de 40 heures, une hausse des salaires de 12,5%, le temps supplémentaire payé à temps et demi, deux semaines de vacances par année et la déduction à la source des cotisations syndicales. Ils n'ont pas obtenu la sécurité syndicale. Par la suite, le syndicat est devenu très fort. Les leaders du syndicat étaient également les leaders du parti. Pendant la guerre froide, les révolutionnaires ont perdu du terrain et la militarisation a augmenté. Les scieries se chargeaient de loger et de nourrir leurs travailleurs indiens. La plupart des travailleurs étaient célibataires. Les familles sont arrivées surtout dans les années 1930. Ils préparaient leurs repas dans les cuisines de chantier. Un cuisinier était payé par les habitants de la cuisine, où vivaient jusqu'à 40 personnes. Ils ont formé des comités de gestion de la cuisine pour les travailleurs et ils apportaient des journaux indiens. Lorsqu'une personne arrivait des Indes, on la nourrissait gratuitement jusqu'à ce qu'elle trouve du travail. La nourriture était gratuite pendant une semaine. Les étudiants travaillaient dans les scieries pendant l'été. La moitié de leur salaire était déduite pour payer leurs frais de scolarité. Le rôle du cuisinier était de favoriser l'unité parmi les travailleurs. En 1946, le mouvement indépendantiste des Indes a pris de l'ampleur. Les Indo-Canadiens étaient des sympathisants de Gandhi, Nehru, Congress et Akali. Le Parti Ghadar fut écrasé par le gouvernement canadien en 1917. Les gens étaient en faveur du Parti Ghadar, mais ce dernier n'existait plus en 1946. En 1945, il a écrit un livre. Auparavant, il a écrit des articles sur les Indes. Il amassait des articles tirés des revues gauchistes et il a monté sa propre bibliothèque sur le Marxisme et l'immigration asiatique. Les Indiens ne pouvaient pas obtenir d'emplois spécialisés même s'ils possédaient des diplômes adéquats. Ils travaillaient tous dans l'industrie du bois de sciage et on leur donnait des tâches inférieures. Dr. Sadhu Singh Dhami, Mattu (diplôme de UBC) et M. Garcha (M.Sc.) travaillaient dans des scieries. Les Indiens étaient souvent victimes de discrimination. Ils ne pouvaient pas acheter des terres, les barbiers refusaient de couper leurs cheveux et plusieurs restaurants leur refusaient l'accès. La Loi sur la citoyenneté est entrée en vigueur en 1947. Initialement, il refusait de retourner aux Indes. Après être devenu membre du Parti communiste, il fut sensibilisé au socialisme : il se sentait incapable d'adopter la culture canadienne et de se sentir chez lui, alors il a décidé de rentrer aux Indes. Il souhaitait améliorer les conditions aux Indes et entreprendre une révolution. Cette idée lui est venue en 1942-1943. En 1946, il a discuté de cette question avec un leader du parti. En octobre 1947, il a quitté le Canada. En 1946, une loi générale fut adoptée stipulant que toute personne arrivée à un certain moment obtenait automatiquement la citoyenneté, alors il a obtenu son passeport canadien. De New York, il a voyagé pendant 6-7 mois pour se rendre aux Indes en bateau. Il est demeuré 15 jours à Bombay avec des membres du Parti communiste. De Bombay, il s'est rendu à Delhi, puis à Jalandhar. Il s'est rendu directement au bureau du Parti communiste, puis il est allé dans son village. Personne ne prévoyait s'établir au Canada de façon permanente. Même les propriétaires des scieries Kapoor et Mayor n'ont pas fait venir leurs parents. Pendant les années 1930, plusieurs familles sont venues au Canada. En 1945, les Indiens ont commencé à se marier au Canada. ;Darshan Singh Sangha came to Canada in 1937 at the age of 19. He was born in 1918. The family was poor. It was difficult even to pay school fees but he finished 10th grade. Many poor people from his village came to Canada in 1906 and became well off. His uncle was eager to get him to Canada so he got him a letter of admission from the university. On that basis he got his passport. His father sold his half of the land to raise 800 rupees for his fare to Canada. From Calcutta he took a cargo ship to Hong Kong in which other poor passengers were also traveling. Many people from Punjab were heading to Shanghai and Rangoon, but nobody else was going to Canada. The voyage was via Singapore, Rangoon, Saigon and Hong Kong. In Hong Kong he went to the Gurdwara [temple] and stayed for one month until the next ship sailed. There were Indian people serving in the police and army in Hong Kong. Then he took local ship for Shanghai. On the way there was a storm and it took 6 days to get there. From Shanghai he took a ship called the Empress of Japan to Vancouver. In Shanghai many Indian people heading to Canada joined the ship. Many people fell sick on board the ship. Four ships operated on that route. It was a fancy ship but they were traveling 3rd class. There was a dining room on the ship but the company allowed them to prepare their own food. When he left home his mother advised him not to cut his hair but the passengers on the ship advised him to get his hair cut. The barber on the ship cut his hair. He brought bedding, wood, raw food and other material in his luggage. Being afraid of poverty in India he never considered returning to India. The Indian community had the Kapoor and Mayo saw mills in Vancouver at that time. The Indian community lived on 2nd and 3rd Avenue in Vancouver. From Vancouver he went to Victoria. People lived in bunk houses and in cookhouses, where they made food cooperatively by each person contributing some money. There were very few Indian families in Canada at that time. The Depression was over and the country was coming out of the bad economic conditions. He got work at the Kapoor mill stamping on boards for 25¢ per hour. Then he went to the Mayo mill for 40¢ cents an hour. He worked for 5 months and accumulated $500 to pay his tuition fees. In the mills there was no discrimination but they had no social life. Families lived separately so single people did not have contact with them. In 1937 he was admitted to the University of British Columbia. He had to face the problem of not knowing English. Even with an Indian student, Mattu, who graduated in Canada, he could not make friends with him. He was aware of political matters from the village. His village was very active in politics. Baba Bhag Singh published Hindustan Times but later it was closed. The Akali group, Congress, Socialists, Communists, were all working in collaboration. There was no union at the Mayo saw mill at that time. In 1939-40 he came in contact with communist people. At that time there were few groups in Canada called Kirti Kisan group, Ghadar party. The Communist party was also formed but was more active in cities and among the students. In 1914 the Ghadar movement was active and publication of Ghadar Di Gunj from Canada also reached India. Akali movement [a group trying to get control of the Gurdwara] for liberation of Gurdawa was functioning. In Spain there was civil war. He was the only Indian person to attend a big gathering of 5,000 people held in a big auditorium in Vancouver. The next day he joined the Young Communist League and became active member of the party. Before that many times they tried to form a union but they were always broken and many leaders were killed. He was inspired by the freedom movement of India. Sympathizers of the Communist party held meetings at the university. At the 2nd Avenue Gurdwara the elders who were uneducated were eager to hear world news. They discussed the freedom of India and other community issues in the Gurdwara and in the mills. These activities were reported to the immigration office by certain elements. The immigration authorities came in search of him. In these circumstances he left Vancouver and went to Winfield near Edmonton. There in a mill Ram Chander, Hazara Singh Garcha helped him get a job for 10¢ an hour. He worked there for 4 months. In northern BC the wages were better so all three of them left that mill and joined Band mill. They lived in a bunk house. He had no communication with the Communist party for a long period. He had no contact with family for years as he could not write letters under his own name. In the meantime he saw in the newspaper that Dr. Pandia's had gone to Ottawa to solve the issue of illegal immigrants. The government handed down a decision that all must apply and be treated as landed immigrant. So he came to Vancouver with $350. He and some others collected $4,000 by going from house to house, which they gave to Pandia who lived lavishly in hotels in Ottawa while working on the case. The result of Pandia's initiatives was that about 350 people's immigration cases were solved. Then he went to work at Kapoor's Barnette mill. He got a letter to report for military training for the War. He attended an Army training camp. After 4 months training he was sent back and he went back to work at the mill. In the meantime the Gurdwara decided that since they didn't have equal rights in Canada they should not have to serve in the military. After that the government decided not to recruit them for training in the army. In the mill he used to give lectures on the rights of the workers and about the activities of the Communist Party. Kuldip Singh Bains and Ratan Singh became member of the Communist party. He also made up his mind to fight for India and in 1940 he went to India. After staying 2 weeks in Japan he got information that activists from the Communist party of San Francisco has been caught in Shanghai. He went back to Vancouver. On reaching Vancouver he could not get a job so he went to Victoria and worked in a mill there. He lived in a house provided by the company which was shared by 4 people, where they had telephone and radio. With the Depression over, people easily got jobs. Wages were about 45¢ an hour. The IWA [International Woodworkers of America] had less impact on the workers except in the small mills. The Communists had an impact on the IWA. He was active in union activities as he read Marxism, socialism and communism. In 1942 he started conducting open meetings in plants to promote union activities. In 1939 a movement against Communism prevailed. Communists were isolated from people. After the attack on Soviet Union, the Communist Party came into the mainstream. Communism was more accepted so the work of trade unions became easier. Nobody had sympathy for the Japanese in 1941 when they were uprooted from Canada. No Japanese people were involved in communism or the IWA so no one raised a voice for them. People did not organize for the union in the Gurdwara. Mill owners also had influence on Gurdwaras. Mill owners were not in favour of unionism. The union was already established in mining and shipping union but in the lumber industry many times a union formed but was broken with threats and physical abuses. Once he was offered a good office job in the mill on the condition that he would leave the union, but he refused the job. He got help from white party members. He became a leader of the workers. In 1940 due to the war there was a labour shortage. In 1942-43 by personally contacting people he organized workers for the union. His aim was to bring Hindustani workers under the union. He joined with white union organizers also. In Indian mills it was difficult to unionize because workers were afraid of losing their jobs, and most of the workers were relatives of the owners in the Indian-run mills, or at least wanted to have cordial relations with them. In 1946 the IWA was organized successfully. The union put forward their demands to increase wages by 25%, to have a 40-hour work week, to have union security [so that a worker couldn't get fired for joining the union], dues check off done in the office, overtime at 1½ times regular wages, and vacation every year. For these demands there was a big strike in BC which lasted for 30 days. Union membership increased during the strike. In the end they won their demand for a 40-hour work week, wages were increased by 12½%, overtime was set at 1½ times regular wages, 2 weeks annual holiday and check off for union dues. They did not win union security. With this development union became very strong. The union's leadership was also the party's leadership. During the Cold War the revolutionaries lost ground and militarization increased. In the companies where Indian people worked arrangements were made by the mills for their room and board. Most workers were single. Families mostly came in the 1930s. They used cookhouses to prepare their food. A cook was paid by the people in the cookhouse. Up to 40 people lived in a cookhouse. They formed kitchen management committees of the workers. They brought in newspapers from India. When a new person arrived from India, he was given free food until he got a job. For one week the food was free. Students used to work in the mills in the summer. Half their pay was taken to pay their tuition. The cook's role was to keep people united. In 1946 the independent movement in India was becoming stronger. Indian people living in Canada had sympathy with Gandhi, Nehru, Congress and Akali. The Ghadar Party movement was smashed by the Canadian government in1917. People had sympathy with Ghadar Party but by 1946 it didn't exist any more. In 1945 he wrote a book. Before that he wrote articles about India. He collected material from progressive magazines and collected his own library on Marxism and Asian immigration. People from India weren't given skilled jobs, even if they were well-educated. They all worked in the lumber industry. They only got menial jobs. Dr. Sadhu Singh Dhami, Mattu who was a graduate of UBC, Mr. Garcha who had an M.Sc., all worked in saw mills. There was a lot of discrimination against Indian people. They were not allowed to purchase land, barbers wouldn't cut their hair, there were restaurants they couldn't go to. In 1947 the citizenship act implemented. At first he was totally against going back to India. After he joined the Communist party and became aware of socialism, and could not assimilate and feel at home in Canada, he decided to go back to India. He wanted to improve the condition of India and bring revolution there. This idea came to him in 1942-43. In 1946 he discussed the matter with a party leader. In October 1947 he left Canada. In 1946 a blanket act was passed in which all people who had come at a certain time were given citizenship, so he got his Canadian passport. From New York it took 6-7 months to reach India by ship. He stayed for 15 days in Bombay with the members of the Communist party. From Bombay he went Delhi and then to Jalandhar. He went straight to the Communist Party Office. Then he went to his village. Nobody intended to settle permanently in Canada. Even the Kapoor and Mayo mill owners did not bring their parents. In the period of the 1930s many families came to Canada. In 1945 Indians started having weddings in Canada.;ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸੰਘਾ 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ 1937 ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਆਏ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1918 ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰਿਵਾਰ ਗਰੀਬ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਫੀਸ ਦੇਣੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਉਨਾਂ ਨੇ ਕਿਸੀ ਤਰਾਂ 10ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਰੀਬ ਲੋਕ 1906 ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਆਏ ਸਨ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਦੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਠੀਕ ਹੋ ਗਈ। ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਾਇਆ ਕੈਨੇਡਾ ਲਿਆਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਯੁਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਦਾਖਿਲੇ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕਰਕੇ, ਦਾਖਲਾ ਪੱਤਰ ਭੇਜਿਆ। ਦਾਖਲੇ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਾਸਪੋਰਟ ਬਣਾਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਾਸਤੇ ਕਿਰਾਏ ਲਈ 800 ਰੁਪਏ ਜੁਟਾਣ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣੀ ਅੱਧੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੇਚ ਦਿਤੀ ਸੀ। ਕਲਕੱਤੇ ਤੋਂ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਲਈ ਉਹ ਮਾਲ ਵਾਹਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਆਏ ਜਿਸ ਹੋਰ ਵੀ ਗਰੀਬ ਮੁਸਾਫਰ ਸਫਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਕਈ ਲੋਕ ਸ਼ੰਘਾਈ ਅਤੇ ਰੰਗੂਨ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਪਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਮੁਸਾਫਰ ਕੈਨੇਡਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਫਰ ਸਿੰਘਾਪੁਰ, ਰੰਗੂਨ, ਸਾਇਗੋਨ ਦੇ ਰਸਤਿਉ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਤਕ ਸੀ। ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਵਿਚ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਗਏ ਅਤੇ ਉਥੇ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਤਕ ਰੁਕੇ ਜਦ ਤਕ ਅਗੋਂ ਦੇ ਸਫਰ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਵਿਚ ਇੰਡੀਅਨ ਲੋਕ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਫੌਜ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ੰਘਾਈ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਲਿਆ। ਰਾਹ ਵਿਚ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਤੁਫਾਨ ਆਣ ਕਰਕੇ ਸ਼ੰਘਾਈ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿਚ 6 ਦਿਨ ਲਗ ਗਏ ਸਨ। ਸ਼ੰਘਾਈ ਤੋਂ ਉਨਾਂ ਨੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਲਈ ਐਮਪ੍ਰੇਸ ਆਫ ਜਪਾਨ ਨਾਂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਲਿਆ। ਸ਼ੰਘਾਈ ਵਿਚ ਕਈ ਇੰਡੀਅਨ ਲੋਕ ਕੈਨੇਡਾ ਆਣ ਵਾਸਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਚੜੇ। ਕਈ ਲੋਕ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਬੀਮਾਰ ਵੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਰਾਹ ਉਤੇ ਚਾਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਚਲਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਜਹਾਜ਼ ਸੀ ਪਰ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਤੀਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ ਸਫਰ ਕੀਤਾ। ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਖਾਣੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ ਪਰ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪ ਆਪਣਾ ਖਾਣਾ ਬਣਾਨ ਦਿਤਾ ਸੀ। ਘਰ ਤੋਂ ਤੁਰਨ ਲਗਿਆਂ ਉਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲ ਨਾਂ ਕਟੱਣ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਪਰ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਹੋਰਨਾਂ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਲ ਕੱਟ ਲੈਣ ਲਈ ਸਲਾਹ ਦਿਤੀ। ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਨਾਈ ਕੋਲੋਂ ਉਨਾਂ ਨੇ ਵਾਲ ਕਟਾ ਲਏ। ਰਾਹ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬਿਸਤਰਾ, ਲਕੜਾਂ, ਕੱਚੀ ਰਸਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸਨ। ਇੰਡੀਆ ਵਿਚ ਅਤਿ ਦੀ ਗਰੀਬੀ ਤੋਂ ਡਰਦਿਆਂ ਉਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਇੰਡੀਆ ਵਾਪਿਸ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਧਾਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਇੰਡੀਅਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿਚ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਮਿਓ ਆਰਾ ਮਿੱਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇੰਡੀਅਨ ਸਿੱਖ ਕਮਯੁਨਿਟੀ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿਚ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਐਵਨਿਉ ਵਿਖੇ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਵੈਨਕੂਵਰ ਤੋਂ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਚਲੇ ਗਏ। ਮਿੱਲਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਬੰਕ ਹਾਉਸ ਅਤੇ ਕੁੱਕ ਹਾਉਸ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਜਿਥੇ ਹਰ ਇਕ ਮੈਂਬਰ ਰੋਟੀ ਪਾਣੀ ਲਈ ਕੁਝ ਪੈਸਿਆਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਘਟ ਇੰਡੀਅਨ ਪਰਿਵਾਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਜੰਗ ਵਾਪਰੀ ਕਾਰਣ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਉਤੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਖੜਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਪੂਰ ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 25 ਸੈਂਟ ਫੀ ਘੰਟੇ ਉਤੇ ਬੋਰਡਾਂ ਉਤੇ ਸਟੈਂਪਾ ਲਾਣ ਦਾ ਕੰਮ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਓ ਮਿੱਲ ਵਿਚ 40 ਸੈਂਟ ਫੀ ਘੰਟੇ ਉਤੇ ਕੰਮ ਮਿਲ ਗਿਆ ਜਿਥੇ ਉਨਾਂ ਨੇ 5 ਮਹੀਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਫੀਸ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ 500 ਡਾਲਰ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰ ਲਏ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪੜ੍ਹਣ ਲਈ ਕੈਨੇਡਾ ਆਏ ਸਨ। ਮਿੱਲਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਨਸਲੀ ਵਿਤਕਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਮਾਜਕ ਜੀਵਨ ਵੀ ਕੋਈ ਖਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਲੋਕ ਅੱਡ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਇਸ ਕਰਕੇ ਛੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲਜੋਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। 1937 ਵਿਚ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੁਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਦਾਖਿਲਾ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਪੇਸ਼ ਆਈ। ਇਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਇਕ ਇੰਡੀਅਨ ਲੜਕਾ ਮੱਟੂ ਜਿਸ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਗ੍ਰੇਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਸੀ ਉਸ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹ ਦੋਸਤੀ ਨਹੀਂ ਰਖ ਸਕੇ। ਸਿਆਸੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਹੀ ਜਾਗਰੂਕ ਸਨ। ਉਨਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਸਿਆਸਤ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਮਯੁਨਿਟੀ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਲਈ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਪਰ ਬਾਦ ਵਿਚ ਇਹ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਕਾਲੀ ਗਰੁਪ, ਕਾਂਗ੍ਰੇਸ, ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਅਤੇ ਕਮਯੁਨਿਸਟ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਿਓ ਆਰਾ ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਯੁਨੀਅਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। 1939-40 ਵਿਚ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਕਮਯੁਨਿਸਟ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਕਿਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਗਰੁਪ ਅਤੇ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਕੁ ਗਰੁਪ ਹੀ ਸਨ। ਕਮਯੁਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਸਿਰਫ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਸੀ। 1914 ਵਿਚ ਗਦਰ ਲਹਿਰ ਸਰਗਰਮ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਰਚਾ ਗਦਰ ਦੀ ਗੂੰਜ ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵੀ ਪਹੁੰਚਦਾ ਸੀ। ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਪੇਨ ਵਿਚ ਖਾਨਾ ਜੰਗੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੇ ਇਕ ਵੱਡੇ ਹਾਲ ਵਿਚ 5000 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਇਕੱਠ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਇਕੱਲੇ ਇੰਡੀਅਨ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਉਹ ਯੰਗ ਕਮਯੁਨਿਸਟ ਲੀਗ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਏ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਯੁਨੀਅਨ ਬਣਾਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਰ ਸਿਰੇ ਨਹੀਂ ਚੜ ਸਕੀ ਅਤੇ ਕਈ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਹੋ ਗਈ। ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿਤੀ ਗਈ। ਕਮਯੁਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀ ਯੁਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਦੂਜੇ ਐਵਨਿਉ ਵਾਲੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਬਜ਼ੁਰਗ ਜੋ ਪੜੇ ਲਿਖੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਸੁਣਨ ਦੇ ਉਤਾਵਲੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਉਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਕਮਯੁਨਿਟੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੋਰਨਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਉਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਅਤੇ ਮਿੱਲਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਅਨਸਰਾਂ ਨੇ ਇਨਾਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਖਬਰ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕੋਲ ਕਰ ਦਿਤੀ ਸੀ। ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਲਗ ਗਏ। ਇਨਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਵੈਨਕੂਵਰ ਛਡ ਕੇ ਐਡਮੰਟਨ ਨੇੜੇ ਵਿਨਫੀਲਡ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ ਇਕ ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਹਜਾਰਾ ਸਿੰਘ ਗਰਚਾ ਨੇ 10 ਚੈਂਟ ਫੀ ਘੰਟੇ ਉਤੇ ਕੰਮ ਦੁਆਣ ਵਿਚ ੳਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤਕ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉੱਤਰੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿਚ ਕੰਮ ਦੇ ਪੈਸੇ ਚੰਗੇ ਮਿਲਦੇ ਸਨ ਇਸ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨੇ ਜਣੇ ਮਿੱਲ ਛਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਬੈਂਡ ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਗੇ ਜੋਥੇ ਉਹ ਬੰਕ ਹਾਉਸ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਕਾਫੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਕਮਯੁਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕੋਈ ਸੰਪਰਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਵੀ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਉਤੇ ਚਿੱਠੀਆਂ ਨਹੀਂ ਭੇਕ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਡਾਕਟਰ ਪਾਂਡੀਆ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੀ ਖਬਰ ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਛਪੀ ਕਿ ਉਹ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਸਲਾ ਸੁਲਝਾਣ ਲਈ ਔਟਵਾ ਗਏ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਦਿਤਾ ਕਿ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਉਤੇ ਆਏ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣੀ ਹੋਏਗੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪੱਕੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਇਸ ਲਈ 350 ਡਾਲਰ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਵੈਨਕੂਵਰ ਆ ਗਏ। ਹੋਰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਉਨਾਂ ਨੇ ਘਰ ਘਰ ਜਾ ਕੇ 4000 ਡਾਲਰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਪਾਂਡੀਆ ਨੂੰ ਦਿਤੇ ਜੋ ਠਾਠ ਬਾਠ ਨਾਲ ਔਟਵਾ ਵਿਚ ਹੋਟਲਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਪਾਂਡੀਆ ਦੇ ਉਦੱਮ ਨਾਲ 350 ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕੇਸ ਹੱਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ, ਕਪੂਰ ਦੀ ਬਾਰਨੇਟ ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਗੇ। ਕਮਯੁਨਿਟੀ ਵਿਚੋਂ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਲਈ ਫੌਜ ਵਿਚ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਲਈ ਚਿੱਠੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਫੋਜ ਦੇ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਕੈਂਪ ਵਿਚੋਂ ਉਨਾਂ ਨੇ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਲਈ। ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਦ ੳਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਿਸ ਭੇਜ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਗੇ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ ਇਸ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਫੌਜ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫੌਜ ਵਿਚ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਲਈ ਭਰਤੀ ਨਾਂ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਕਿਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਕਮਯੁਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਬਾਰੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ ਅਤੇ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਕਮਯੁਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਏ। ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਇੰਡੀਆ ਵਾਸਤੇ ਜਦੋ ਜਹਿਦ ਕਰਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 1940 ਵਿਚ ਉਹ ਭਾਰਤ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਾਹ ਵਿਚ ਜਪਾਨ ਵਿਚ 2 ਹਫਤੇ ਠਹਿਰਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਾਪਿਸ ਚਲੇ ਗਏ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਤਲਾਹ ਮਿਲੀ ਸੀ ਕਿ ਸੈਨ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਦੀ ਕਮਯੁਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਵਰਕਰ ਸ਼ੰਘਾਈ ਵਿਚ ਫੜ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਵੈਨਕੂਵਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕੰਮ ਨਾਂ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਗੇ। ਕੰਪਨੀ ਵਲੋਂ ਦਿਤੇ ਗਏ ਘਰ ਵਿਚ ਉਹ ਰਹਿਣ ਲਗੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਚਾਰ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਘਰ ਵਿਚ ਟੈਲੀਫੋਨ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਵੀ ਲਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਬਦਲੇ ਪੈਸੇ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਦੇ 45 ਸੈਂਟ ਫੀ ਘੰਟੇ ਦੇ ਮਿਲਦੇ ਸਨ। ਆਈ ਡਬਲਿਉ ਏ ਦਾ ਕਿਰਤੀਆਂ ਉਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਘਟ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਉਹ ਵੀ ਸਿਰਫ ਛੋਟੀਆਂ ਮਿੱਲਾਂ ਵਿਚ ਹੀ। ਕਮਯੁਨਿਸਟਾਂ ਦਾ ਆਈ ਡਬਲਿਉ ਏ ਉਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਯੁਨੀਅਨ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿਚ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦ, ਸਮਾਜਵਾਦ ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਪੜਿਆ ਸੀ। 1942 ਵਿਚ ਯੁਨੀਅਨ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਲਈ ਉਨਾਂ ਨੇ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿਚ ਖੁੱਲੇ ਤੌਰ ਉਤੇ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੀਆਂ। 1939 ਵਿਚ ਕਮਯੁਨਿਸਟਾਂ ਵਿਰੁਧ ਲਹਿਰ ਜੋਰ ਫੜ ਗਈ। ਕਮਯੁਕਿਸਟ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਅਲਗ ਥਲਗ ਹੋ ਗਏ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੁਨੀਅਨ ਉਤੇ ਹਮਲੇ ਮਗਰੋਂ ਕਮਯੁਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਮੁਖਧਾਰਾ ਵਿਚ ਆ ਗਈ। ਕਮਯੁਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੀ ਹੋ ਗਈ ਇਸ ਕਰਕੇ ਮਜਦੂਰ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਅਸਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। 1941 ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚੋਂ ਜਪਾਨੀ ਜਦੋਂ ਉਜਾੜੇ ਗਏ ਸਨ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ ਉਨਾਂ

Compilation of Canadian newspaper clippings surrounding the topic of the 75th anniversary of the Komagata Maru. Articles included are printed in English and Punjabi.