Audio

Audio interview of Bachan Kaur Alamwala and Jasmer Kaur Alamwala taken on May 19, 2008. The interview starts with questions related to Bachan Kaur's and Jasmer Kaur's life in Canada, their villages in India, and the years when they both got married. Bachan Kaur moved to Canada to reunite with her husband, Sarwan who was working at a sawmill in Honeymoon Bay. She moved in 1949 with the couple's two children, daughter Surinder, and son Jasvir. Jasmer Kaur also immigrated to Canada to join her husband, and in 1959 arrived with her eight month old son, Harminder. The interviewer asks them questions related to the pay their husbands received at that time from the mill in Honeymoon Bay. Bachan and Jasmer tell their experiences of working on a farms and wearing dresses outside the house.

Audio interview of Karm Singh Manak, an Indian Immigrant. He is talking about his life after marriage in Canada. He talks about homesickness among women with the interviewer. Furthermore, he talks about his four kids and other friends, and family. He mentions that at the time of the independence struggles in India, he was deeply involved in the fight for independence and was in contact with his friends and family back in India.

Audio interview of Karm Singh Manak, an Indian Immigrant. Karm Singh Manak immigrated to Canada in 1921 from Banga in Punjab, India. In this interview, Karm Singh Manak is talking about his immigration to Canada, struggles, schooling and work. He also talks about his struggles with racism and how he countered it. Moreover, he talks about his work history, politics, wars and the labour union strikes.

Creator: Kohaly, Inderjit Singh

Dr. D. P. Pandia speaks about his own life and career, which took him to Indian diaspora communities around the world and across Canada, lecturing and organizing Indians to agitate for the franchise and improved immigration rights.

Creator: Nehru, Jawaharlal

Jawaharlal Nehru, India's first Prime Minister, speaks at the 2nd Avenue Temple in Vancouver about Vancouver's South Asian population, the assassination of Mahatma Gandhi, future steps for India, and multiculturalism in Canada.

Creator: Sharma, Hari

Ratan Kaur Thauli s'est mariée aux Indes à l'âge de 16 ans, en 1912. Son mari est rentré aux Indes une deuxième fois en 1912, puis il est retourné au Canada en 1914. Pendant 11 ans, elle a habité aux Indes avec sa famille. Elle est arrivée au Canada à l'âge de 18 ans lorsque le gouvernement a permis aux immigrants de faire venir leur femme et leurs enfants célibataires âgés de moins de 18 ans. Elle est arrivée en 1924 mais son périple a débuté en 1923. Elle a dû rester à Hong Kong pendant 3 mois parce que les médecins chargés des examens médicaux ont déterminé qu'elle souffrait de trachome [une maladie infectieuse des yeux]. Elle fut traitée. Plusieurs personnes ont échoué le test médical et ont dû retourner aux Indes. Elle a voyagé avec des gens originaires de villages près du sien : Tara Singh, Thakur Singh, Bhagwan Singh et son fils. Elle avait 700 roupies dans ses poches. Elle n'est allée aux Indes qu'une seule fois, en 1968. Ratan a dû se rendre de Phagwara [au Punjab] à Calcutta, puis à Hong Kong et Vancouver. Elle est demeurée une semaine au Gurdwara [temple] à Calcutta. Elle voyageait sur un bateau cargo qui est resté une journée à Rangoon et à Singapore, puis est arrivé à Hong Kong 7 jours plus tard. Les gens étaient malades sur le bateau. Il y avait des Chinois, des Japonais et des Blancs à bord. Les femmes japonaises ont eu peur d'elle lorsqu'elles l'ont vue pour la première fois. Les gens habitaient au Gurdwara à Hong Kong en attendant de poursuivre leur voyage. Ils étaient logés et nourris. Plusieurs Indiens vivaient à Hong Kong et travaillaient pour la police ou pour l'armée. Elle a voyagé de Hong Kong à Vancouver via Shanghai, Nagasaki et Kokoi avec un autre couple. On comptait les passagers pendant le voyage. Elle portait des vêtements indiens à son arrivée. Il y avait quatre bateaux. Tous les 15 jours, un bateau était prêt à faire le voyage. Des gens originaires du même village que Ratan ont informé son mari qu'elle devait rester à Hong Kong pendant son rétablissement du trachome, alors ils ne se sont pas vus à Hong Kong. Lorsqu'elle est arrivée à Vancouver, elle a habité au Gurdwara sur la 2e Avenue jusqu'à ce que son mari vienne la chercher. Son mari travaillait à la scierie d'Abbotsford pour 3$ par jour. La plupart des gens travaillant dans la scierie étaient célibataires et habitaient dans les cuisines de chantier [logement communautaire]. Leur famille vivait dans une maison de quatre pièces sur le site de la scierie. Pendant 4 ans, elle a habité seule à Abbotsford. La première fois qu'elle a vu la neige, elle croyait que c'était du coton. Le Gurdwara d'Abbotsford était près de chez elle. Les jours de Gurpurab [fête religieuse], elle se rendait au Gurdwara de Vancouver. Des trains ont transporté des passagers de Chilliwack à Vancouver pour la première fois en 1910. Il y avait une gare tous les demi-mile. Il y avait trois trains par jour et il fallait trois heures pour se rendre à Vancouver. Lorsque la scierie a fermé ses portes, il n'y avait pas de granthi [prêtre] au Gurdwara. On leur demandait de faire seva [préparer des repas au Gurdwara pour toute la communauté] pour le Gurpurab. Sa famille a préparé le seva gratuitement pendant 3 ans. Leurs enfants sont allés à l'école. En 1933, ils ont loué une ferme de 100 acres avec d'autres partenaires pour la somme de 800$. Ils ont acheté des vaches par paiements échelonnés de 32$ par mois et ils avaient de la difficulté à faire ces paiements. Les vaches ne mangeaient que de l'herbe et l'avoine qui poussait dans les champs. Ils avaient huit vaches. Ratan travaillait très fort toute la journée. Ensuite, ils ont acheté une ferme à Sumas en 1948 et ils avaient 20 vaches. Du début de l'hiver en novembre jusqu'à la fin avril, les vaches restaient dans la maison. Il n'y avait pas d'électricité, ni d'eau dans la maison. Le camion des producteurs de lait de la vallée du Fraser achetait leur lait. Dans les villes, il y avait des voitures tirées par des chevaux qui vendaient le lait. Ils étaient payés deux semaines après avoir donné leur lait au camion. À un moment donné, ils ont commencé à offrir du lait 1%, 2%, etc. Ratan jardinait et faisait pousser des légumes. D'autres Indiens ont loué des fermes. Ses enfants portaient des turbans pour aller à l'école, mais ils n'ont pas appris le Punjabi. Le propriétaire de la ferme a vendu la terre, alors ils ont dû quitter et louer une autre ferme de 100 acres à Chilliwack, où ils ont habité pendant quatre ans. Ils ont ensuite loué une ferme à Agassiz pour 950$ par année, pendant 9 ans. Ils ont amené leurs vaches de Chilliwack à Agassiz à pied. Entre temps, le prix du lait a augmenté et on a formé un syndicat pour augmenter les salaires. Ratan habitait à Agassiz pendant la deuxième guerre mondiale. Son fils aîné, Gurbaksh Singh, né en 1924, a reçu une lettre lui annonçant qu'il devait se joindre à l'armée. Mais les Indiens ont refusé de se joindre car ils n'avaient pas le droit de vote au Canada. À cette époque, elle avait 30 vaches. Ils ont acheté une ferme de 150 acres à Ladner en 1948. Ils ont également acheté des machines pour traire les vaches. Ils possédaient un camion qu'ils ont utilisé pour transporter les vaches jusqu'à Ladner. Son fils est allé à l'école jusqu'à la 12e année, mais il n'a pas poursuivi ses études car il aurait dû retirer son turban pour l'éducation physique. Son fils était conducteur de camion ; il livrait du bois et il était fermier. Sa fille a également terminé la 12e année. Son père leur a dit qu'ils devaient obtenir leur diplôme à tout prix. Les femmes ne travaillaient pas à l'extérieur du foyer. La famille utilisait du bois pour chauffer la maison. En hiver, il n'y avait pas de légumes verts : ils devaient donc préparer des conservespour l'hiver. Le mariage de son fils ainé fut solennisé en 1950, aux Indes. Il s'est rendu seul aux Indes pour le mariage. Son oncle, qui habitait aux Indes, avait arrangé le mariage. Tous ses enfants se sont mariés aux Indes. Le fils de Ratan Kaut Thauli, Gyan Singh Thauli, né en 1928, au Canada, s'est joint à l'entrevue. Il a parlé de la Dépression économique et expliqué combien il était difficile pour son père de gagner sa vie au Canada à cette époque. Son père est arrivé au Canada en 1906. Avant la naissance de Gyan Singh, son père était prédicateur au Gurdwara et il travaillait dans une scierie. La scierie a brulé, alors ils ont déménagé à Sumas pour louer la ferme. Il y avait seulement une vingtaine de personnes qui travaillaient à la scierie d'Abbotsford. Il est allé à l'école à Chilliwack. Les enfants indiens jouaient avec les enfants japonais et ils pouvaient dire quelques mots en japonais. La maison n'avait pas de système de chauffage. Ils faisaient bouillir l'eau sur la fournaise. Ils ont habité à Abbotsford pendant 9 ans. Il était difficile de gérer la ferme en hiver. Toute la famille travaillait sur la ferme et ils n'avaient pas de contacts avec l'extérieur.Il y avait deux épiceries tout près qui livraient la nourriture chez eux. Lorsque l'un d'eux était malade, il demeurait à Vancouver chez un membre de la famille, pendant quelques jours. Chaque vendredi au Gurdwara de Vancouver, on récitait le akhand path [une récitation continuelle du Guru Granth Sahib, un livre saint, pendant 48 heures], alors son père allait à Vancouver pour cette occasion. Ils ont déménagé de Chilliwack à Agassiz en 1939; il leur a fallu toute une journée pour se rendre à pieds avec les vaches. À Agassiz, ils ont loué une ferme qui n'avait ni électricité, ni eau courante. Ils devaient aller chercher l'eau très loin. Les gens devaient occuper un deuxième emploi pour améliorer leur sort, alors son père et son frère ainé ont commencé à travailler à la scierie d'Harrison Hot Springs, près d'Agassiz, en 1943. En 1942, ils ont acheté une voiture usagée pour 1300$ par paiements échelonnés et son frère a obtenu son permis de conduire. Tous les membres de la famille travaillaient sur la ferme pour nourrir les vaches, traire les vaches à la main et aller chercher de l'eau. La coopérative des producteurs de lait de la vallée du Fraser venait chercher le lait chez les fermiers. Leurs revenus ont augmenté lorsqu'ils ont commencé à travailler à la scierie. Il y avait l'électricité sur la route, mais pas dans la maison. Ils ont alors demandé au propriétaire d'installer l'électricité sur la ferme. Ils ont creusé un puits pour avoir l'eau courante. Ils ont acheté deux bicyclettes pour aller à l'école. Pendant la guerre, tout était rationné. Il a terminé ses études secondaires en 1947. Pendant l'été, il travaillait à la scierie. Tous les revenus de la famille étaient mis en commun : on ne pensait qu'à travailler et à gagner de l'argent. Un journal anglophone était livré à la maison et il devait lire les articles sur la guerre et les actualités mondiales à sa famille. Ils n'avaient aucune vie sociale et ne faisaient que travailler sur la ferme. Il y avait peu de jeunes garçons et jeunes filles indiens au Canada. En 1950, la population indienne s'est accrue. Personne ne prévoyait rester au Canada. Ils voulaient seulement gagner de l'argent et retourner aux Indes. En 1948, la famille avait amassé 26 000$. Ils ont acheté un camion pour 5000$. Dans le village, les Indiens ne pouvaient pas acheter une propriété mais ils pouvaient louer une ferme. D'Agassiz, ils ont acheté une ferme à Ladner. En 1949, il a obtenu un emploi sur l'Île Mitchell (dans le North Arm). Il fut trieur et ébarbeur dans une scierie pendant 13 ans et il gagnait 1$ de l'heure. Cette scierie a brulé. Il fut ensuite ébarbeur pendant 3 mois. Les Indiens ont signé un contrat : ils s'engageaient à embaucher huit personnes, choisies par les Indiens. Mais le syndicat a mis fin à ce système contractuel. Il y a eu une grève de deux mois dans les scieries organisée par la IWA [International Woodworkers of America]. En 1956, la ferme a pris de l'expansion. Ils ont obtenu un permis pour bâtir une nouvelle maison et la ville a installé l'eau courante. Cette maison avait un système de chauffage central. Ils avaient une entreprise laitière lucrative et la traite était désormais automatisée. Ils ont acheté leur premier tracteur en 1948. Chaque ferme possédait au moins un tracteur. Ils ont commencé à embaucher des jeunes de niveau secondaire pour le travail saisonnier. Lorsqu'il a cessé de travailler à la scierie, la ferme comptait 225 acres, 140 vaches, quatre tracteurs, 6 camions à benne et de la machinerie agricole. Ils n'avaient jamais le temps de se reposer, aucun passe-temps : le but de la famille était de faire de l'argent. Kapoor et Mayo connaissaient beaucoup de succès dans l'industrie du bois, Duman dans le camionnage, et la famille de Gyan Singh dans l'industrie agricole et laitière. Kabul Singh et Hardas Puria étaient de grands producteurs de patates. Son père fut président du Gurdwara pendant plusieurs années. En 1953, pendant longtemps, il s'est impliqué dans les affaires du Gurdwara sur la 11e Avenue. Gyan a coupé ses cheveux en 1950. Son frère avait de la difficulté à pratiquer des sports en raison de son turban, alors il a décidé de se couper les cheveux. À cette époque, tout le monde portait un turban noir au Canada parce qu'il n'y avait que du tissu noir disponible. Les femmes allaient au Gurdwara avec des vêtements occidentaux recouverts de draps [parce que les vêtements occidentaux ne sont pas acceptés dans le Gurdwara]. Toutes les femmes portaient des robes canadiennes parce qu'elles devaient se mêler à la culture. Il s'est marié en 1958. Sa femme était indienne et âgée de 17 ans le jour de son mariage. Ils se sont mariés au Gurdwara sur la 11e Avenue. Elle était vêtue d'une robe blanche avec un chunni rouge [foulard]. Le granthi [prête du Gurdwara] a lu les 4 lawan [hymne de mariage] mais il ne faisait pas les pheras [encerclement religieux du texte sacré] et on n'a pris aucune photo. Ce fut un mariage simple. Ils ont célébré leur 25e anniversaire de mariage avec akhand path au Gurdwara. Le comité du Gurdwara leur a donné un plat en argenterie pour leur 25e anniversaire. En 1973, toute sa famille est allée aux Indes.;Ratan Kaur Thauli was married in India at the age of 16 in 1912. Her husband came to India a second time in 1912 and returned back to Canada in 1914. For 11 years she lived in India with her relatives. When permission was given to bring wives and unmarried children under the age of 18 years she came to Canada. She came in 1924 but started her journey in 1923 as she had to stay in Hong Kong for 3 months because she was diagnosed with trachoma [an infectious eye disease] during her medical test in Hong Kong. She got treatment for the trachoma. Many people failed the medical test and some were send back to India. She traveled with people from nearby villages: Tara Singh, Thakur Singh and Bhagwan Singh and his son. She had 700 rupees in her pocket. She went back to India only one time in 1968. The route was from Phagwara [in Punjab] to Calcutta, Hong Kong and Vancouver. She stayed one week in the Gurdwara [temple] in Calcutta. The ship she came on was a cargo ship. It stayed one day at Rangoon and Singapore and took 7 days to get to Hong Kong. People fell sick on the ship. Many Chinese, Japanese and white people were on board. The first time the Japanese women saw her they were afraid of her. The Gurdwara at Hong Kong was where people stayed while they were en route. There were arrangements for room and board there. There were many Indians living in Hong Kong to work in the police and army. From Hong Kong she came to Vancouver with another couple. The ship went via Shanghai, Nagasaki, and Kokoi to Vancouver. Passengers were counted on the way. She landed in Indian clothes. Four ships were in operation. Every 15 days a ship was available for the journey. Her husband received the information from the others from their village that his wife had to stay in Hong Kong for treatment of trachoma; he went there to take care of her. But before he came she took the ship to Canada, so they didn't meet in Hong Kong. When she arrived in Vancouver she lived in the Gurdwara on 2nd Avenue until her husband came. Her husband worked in a saw mill in Abbotsford for $3 a day. Most of the people working in the mill were single so they lived in cookhouses [a group living arrangement]. Their family lived in a mill house with 4 rooms. For 4 years she lived alone in Abbotsford. The first time she saw snow she thought it might be cotton. The Abbotsford Gurdwara was very close by. On gurpurabs [religious holidays] she would go to the Vancouver Gurdwara. In 1910 there started being trains from Chilliwack to Vancouver. Every half mile there was a train station. They left three times a day and it took three hours to reach Vancouver. When the mill shut down there was no granthi [priest] at the Gurdwara. On the occasion of gurpurab people asked them to do seva [making food in the Gurdwara for the whole community]. Her family did free seva in the Gurdwara for 3 years. Their children went to school. In 1933 they leased a 100-acre farm in a partnership for $800. They bought cows on installment. The monthly installment was $32 and they had trouble making payments. They fed their cows just the grass and oats that grew in the fields. They had eight cows. She worked hard the whole day. Then they purchased farm in Sumas in 1948 and had 20 cows. At the onset of winter from November until the end of April cows were kept in the house. There was no electricity and water in the house. The Fraser Valley milk producer's truck purchased milk from them. In the cities there were horse carts that sold the milk. Two weeks later they would get their earnings from selling their milk. At one point they started grading milk into 1%, 2%, etc. She herself did gardening and grew vegetables. Other Indian people also took farms on lease. Her children went to school wearing turbans but they did not learn Punjabi. The owner of the farm sold his land so they had to leave and rented another 100-acre farm Chilliwack. They lived there four years. Then they rented a farm in Agassiz for $950 a year. They lived there 9 years. They took their cows from Chilliwack to Aggasiz on foot. In the mean time milk prices were increased and a union was formed so people's earnings increased. During World War II she was in Aggasiz. Her elder son Gurbaksh Singh, who was born in 1924, got a letter to report for military duty. But East Indian people refused to join the armed forces since they did not have voting rights in Canada. By that time she had 30 cows and they bought a 150-acre farm in Ladner in 1948. They also bought machines for milking. They had a truck by that time and brought the cows to Ladner in the truck. Her son attended school up to grade 12 but didn't go further as he would have had to do physical training not wearing his turban. Her son drove trucks for delivering wood and also farmed. Her daughter also passed grade 12. His father told them to get their degrees no matter what. No women worked outside the home. They used fuel wood in the house. In winter green vegetables were not available; they preserved green vegetables for the winter season. The marriage of her elder son was solemnized in 1950 in India. He went alone to India for the wedding. His uncle in India arranged the match. Her all children got married in India. Ratan Kaut Thauli's son Gyan Singh Thauli, who was born in 1928 in Canada, joined in the interview and talked about the Depression and his father's struggle to earn a living in Canada. His father came to Canada in 1906. Before Gyan Singh's birth his father was a preacher in the Gurdwara and worked in a saw mill. The mill burnt down and they had to move to Sumas and take a farm on partnership. Just 20-25 people worked in the Abbotsford mill. He went in school in Chilliwack. The Indian children played with Japanese children and could speak some Japanese. There was no heating system in house. They used to boil water on the furnace. They lived for 9 years in Abbottsford. It was difficult to manage in winter. The whole family worked on the farm. They had no outside contact. The groceries were delivered to the house. There were two grocery stores nearby. When we fell sick he would stay in Vancouver at a relative's house for a few days. Every Friday in the Vancouver Gurdwara the did akhand path [a continuous 48-hour recitation of the Guru Granth Sahib, the holy book] so on those days his father went to Vancouver. He moved from Chilliwack to Agassiz in 1939, moving the cows on foot. It took them a whole day. In Agassiz they rented a farm without electricity and water. There was no water supply at home. They had to fetch water from far away. To get ahead it was necessary to do a second job so his father and elder brother got jobs in 1943 in a saw mill at Harrison Hot Springs near Agassiz. In 1942 they bought a second-hand car for $1,300 on installments and his brother got a driver's license. Everyone at home worked on the farm feeding the cows, milking the cows by hand and fetching water. The cooperative of Fraser Valley milk producers collected milk from the farmers. While working in the mills their income increased. There was electricity on road but not in the house so they asked the landlord to run electricity to the farm. They dug an underground well and started getting water in-house. They purchased two bicycles to go to school. During the war everything was rationed. He graduated from high school in 1947. During summer he also worked in saw mill. The whole family's earnings were pooled. Everyone was focused on working and earning money. They used to get an English newspaper at home and his job was to read stories about the war and know about the world. They didn't have any social life except working on the farm. There were not many Indian girls and boys in Canada. In 1950 the Indian population grew. Nobody intended to stay in Canada. Their aim was to earn money and go back to India. By 1948 the family had saved $26,000. They bought a truck for $5,000. In town Indian people were not allowed to purchase property but there was no problem purchasing farms. From Agassiz they purchased a farm in Ladner. In 1949 he got a job on Mitchell Island in the North Arm. He worked as a grader and trimmer in a saw mill for 13 years earning $1 an hour. This mill burned down, and then he got a job as a trimmer and worked there for 3 months. Indian people took a contract from the mill for 8 people and hired their own people. But the union broke that contract system. There was a two-month strike in the mills by the IWA [International Woodworkers of America]. In 1956 they expanded the farm. They got a permit to build a new house and the city ran water to the house. The house had central heating. They had a big milk business and earned lot of money. By that time all the work was done by machines. They bought their first new tractor in 1948. Every farm had at least one tractor. They started hiring high school kids for seasonal work. When he quit working at the mill, they expanded their farm to 225 acres, 140 cows, four tractors, 6 dump trucks, and full machinery in the farm. There was no moment of rest, no leisure time; the aim was to make money. Successful Indian people were Kapoor and Mayo in the saw mill industry, Duman's in trucking, Gyan Singh's family in farming and dairy. Kabul Singh and Hardas Puria also had big potato farms. His father was president of Gurdwara for many years. In 1953 for long time he was involved in Gurdwara affairs at the 11th Avenue Gurdwara. In 1950 he cut his hair. His brother had problems playing sports because of the turban, so he decided to cut his hair. At that time every body wore black turbans in Canada. Only black cloth was available. Women went to Gurdwara in Western-style dresses covered with sheets [because Western dresses were not suitable in the Gurdwara]. All women wore Canadian dresses because they had to mix with this culture. He married in 1958. His wife came from India and was 17 years old at the time of marriage. They were married in the Gurdwara on 11th Avenue. Her wedding dress was a white gown with red chunni [scarf]. The granthi [priest of the Gurdwara just read the 4 lawan [marriage hymns], but they didn't do the pheras [ceremonial circling of the holy text], they didn't have a wedding picture, it was a very simple wedding. They celebrated their 25th anniversary with akhand path at the Gurdwara. The committee of the Gurdwara gave a silver tray to them on that occasion. In 1973 his whole family went to India.;ਰਤਨ ਕੌਰ ਥੌਲੀ ਦਾ ਵਿਆਹ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ 1912 ਵਿਚ ਇੰਡੀਆ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਭਾਰਤ 1912 ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ 1914 ਵਿਚ ਵਾਪਿਸ ਕੈਨੇਡਾ ਆ ਗਏ ਸਨ.। ਰਤਨ ਕੌਰ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਦ 11 ਸਾਲ ਇਕੱਲੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਕੋਲ ਰਹੇ। ਕੈਨੇਡਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜਦੋਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਅਣਵਿਆਹੇ 18 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੰਗਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਤੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਤਨ ਕੌਰ ਕੈਨੇਡਾ ਆਏ। ਉਨਾਂ ਨੇ 1923 ਵਿਚ ਸਫ਼ਰ ਸ਼ੁ੍ਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1924 ਵਿਚ ਉਹ ਕੈਨੇਡਾ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ। ੳਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਰਹਿਣਾ ਪਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਥੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਡਾਕਟਰੀ ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਕੁਕਰਿਆਂ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਨਿਕਲੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਵਿਚ ਕੁਕਰਿਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਾਉਣਾ ਪਿਆ। ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵੀ ਡਾਕਟਰੀ ਵਿਚ ਫੇਲ ਹੋਏ ਸਨ, ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਵਾਪਿਸ ਇੰਡੀਆ ਭੇਜ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਤਨ ਕੌਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਗਲੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਆਏ ਸਨ। ਰਤਨ ਕੌਰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ 700 ਰੁਪਏ ਲਿਆਈ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਮੁੜਕੇ ਉਹ ਸਿਰਫ ਇਕ ਵਾਰ 1969 ਵਿਚ ਗਏ ਸਨ। ਉਨਾਂ ਆਪਣਾ ਸਫਰ ਫਗਵਾੜੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਲੱਕਤੇ, ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਦੇ ਰਸਤਿਓਂ ਉਹ ਵੈਨਕੂਵਰ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ। ਇਕ ਹਫਤਾ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਕਲੱਕਤੇ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਰੁਕਣਾ ਪਿਆ। ਸਮੁਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਮਾਲਵਾਹਕ ਜਹਾਜ਼ ਸੀ। ਇਹ ਜਹਾਜ਼ ਇਕ ਰਾਤ ਰੰਗੂਨ, ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸਨੂੰ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿਚ ਸੱਤ ਦਿਨ ਲਗੇ ਸਨ। ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਈ ਲੋਕ ਬਿਮਾਰ ਵੀ ਪੈ ਗਏ ਸਨ। ਨਾਲ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਪਾਨੀ, ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਗੋਰੇ ਲੋਕ ਸਨ। ਜਪਾਨੀ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਰਤਨ ਕੌਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰ ਗਈਆਂ। ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਵਿਚ ਲੋਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਰੁਕਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜਿਥੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਟੀ-ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਠਹਿਰਨ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਫੌਜ ਰਿਹਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਵਿਚੋਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ੳਨਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵੈਨਕੂਵਰ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ੳਥੋਂ ਉਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਤੋਂ ਸਮੁਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਸ਼ੰਗਈ, ਨਾਗਾਸਾਕੀ, ਕੋਕੋਈ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੈਨਕੂਵਰ ਆਇਆ ਸੀ। ਰਾਹ ਵਿਚ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕਪੜਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਵੈਨਕੂਵਰ ਉਤਰੇ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਚਾਰ ਸਮੁਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਆਇਆ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਹਰ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਬਾਦ ਜਹਾਜ਼ ਸਫਰ ਲਈ ਮਿਲਦਾ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਇਤਲਾਹ ਕੀਤੀ ਕਿ ੳਨਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਕੁਕਰਿਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਰੁਕਣਾ ਪਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ੳਨਾਂ ਨੂੰ ਲੈਣ ਲਈ ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਚਲ ਲਏ। ਪਰ ਰਤਨ ਕੌਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਮੁਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਉਥੋਂ ਤੁਰ ਪਏ ਸਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ ਸੀ। ਵੈਨਕੂਵਰ ਪਹੁੰਚਣ ਉਤੇ ਰਤਨ ਕੌਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਆਉਣ ਤਕ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿਚ ਦੂਜੇ ਐਵਨਿਉ ਵਾਲੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਰੁਕੇ ਰਹੇ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਐਬੋਟਸਫੋਰਡ ਵਿਚ ਇਕ ਆਰਾ ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦਿਹਾੜੀ ਉਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮਿੱਲਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਬਿਨਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕੁੱਕ ਹਾਊਸ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਕਰਕੇ ਰਤਨ ਕੌਰ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਮਿੱਲ ਦੇ ਚਾਰ ਕਮਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਿਚ ਰਹੇ। ਰਤਨ ਕੌਰ ਐਬੋਟਸਫੋਰਡ ਵਿਚ ਚਾਰ ਸਾਲ ਇੱਕਲਿਆਂ ਰਹੀ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਨਾਂ ਨੇ ਬਰਫ਼ ਪੈਂਦੀ ਵੇਖੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਉਤੇ ਉਨਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਰੂੰ ਉਡਦਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਐਬੋਟਸਫੋਰਡ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਬਾਦ ਵਿਚ ਮਿੱਲ ਮਾਲਕਾਂ ਨੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਤੋਂ ਇਕ ਪਰਿਵਾਰ ਮੰਗਾਇਆ ਸੀ। ਗੁਰਪੁਰਬ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉਤੇ ਉਹ ਵੈਨਕੂਵਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। 1910 ਵਿਚ ਚਿਲਾਵੈਕ ਤੋਂ ਵੈਨਕੂਵਰ ਲਈ ਰੇਲਗੱਡੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ ਪਰ ਬਾਦ ਵਿਚ ਇਹ ਗੱਡੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਰ ਅੱਧੇ ਮੀਲ ਉਤੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਗੱਡੀ ਦਿਨ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਚਲਦੀ ਸੀ। ਚਿਲਾਵੈਕ ਤੋਂ ਵੈਨਕੂਵਰ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿਚ ਗੱਡੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਲਗਦੇ ਸਨ। ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਮਿੱਲਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਗ੍ਰੰਥੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਗੁਰਪੁਰਬ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉਤੇ ਸੰਗਤ ਨੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਮੁਫਤ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਪੜਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। 1933 ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਨੇ ਭਾਈਵਾਲੀ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਕੁਲ 800 ਡਾਲਰ ਦਾ ਇਕ ਫਾਰਮ, ਲੀਜ਼ ਉਤੇ ਲਿਆ। ਜਿਸ ਲਈ ਉਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਬੈਂਕ ਕੋਲ ਗਿਰਵੀ ਰਖੀਆਂ। ਹਰ ਮਹੀਨੇ 32 ਡਾਲਰ ਦੀ ਕਿਸ਼ਤ ਦੇਣੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਕਿਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਫਾਰਮ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਘਾਹ ਅਤੇ ਓਟ ਉਗਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ 8 ਗਾਵਾਂ ਸਨ। ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਉਹ ਕੰਮ ਕਾਰ ਵਿਚ ਰੁਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਘਰ ਦੀ ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਨਾਂ ਨੇ 1948 ਵਿਚ ਸੁਮਾਸ ਵਿਚ ਇਕ ਫਾਰਮ ਖਰੀਦਿਆ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਕੋਲ 20 ਗਾਵਾਂ ਸਨ। ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਸਰਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਸਾਰ ਹੀ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤਕ ਗਾਵਾਂ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰਖਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਨਾਂ ਤਾਂ ਬਿਜਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਪਾਣੀ। ਫਰੇਜ਼ਰ ਵੈਲੀ ਮਿਲਕ ਪ੍ਰੋਡਯੂਸਰ ਦੇ ਟਰੱਕ ਉਨਾਂ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਘੋੜਾ-ਬਘੀਆਂ ਉਤੇ ਲੋਕ ਦੁੱਧ ਵੇਚਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਦੁੱਧ ਦਾ ਪੈਸਾ ਹਰ ਦੋ ਹਫਤੇ ਬਾਦ ਮਿਲਦਾ ਸੀ। ਬਾਦ ਵਿਚ ਦੁੱਧ ਦੀ ਗ੍ਰੇਡਿੰਗ – 1 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, 2 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਹਿਸਾਬ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੀ ਗਈ। ਰਤਨ ਕੌਰ ਫਾਰਮ ਵਿਚ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਵੀ ਉਗਾਹ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਹੋਰਨਾਂ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਲੀਜ਼ ਉਤੇ ਫਾਰਮ ਲਏ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਪਗੜੀ ਵਿਚ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਪਰ ਉਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਹੀਂ ਸਿਖੀ। ਫਾਰਮ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੇਚ ਦਿਤੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਉਥੋਂ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਚਿਲਾਵੈਕ ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਨੇ ਕਿਰਾਏ ਉਤੇ 100 ਏਕੜ ਦਾ ਇਕ ਫਾਰਮ ਲਿਆ ਅਤੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਉਹ ਉੱਥੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹ ਐਗੇਸੀ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿਥੇ ਸਲਾਨਾ 950 ਡਾਲਰ ਕਿਰਾਏ ਉਤੇ ਫਾਰਮ ਲਿਆ ਅਤੇ 9 ਸਾਲ ਉਥੇ ਰਹੇ। ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਿਲੀਵੈਕ ਤੋਂ ਐਗੇਸੀ ਪੈਦਲ ਲੈ ਕੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸੀ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਯੁਨੀਅਨ ਵੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਵੀ ਵਧ ਗਈ। ਦੂਜੀ ਜੰਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਐਗੇਸੀ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। 1924 ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਉਨਾਂ ਦੇ ਵਡੇ ਲਵਕੇ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਲਈ ਚਿਠੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਪਰ ਈਸਟ ਇੰਡੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦਾ ਹੱਕ ਨਾਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਕ ਉਨਾਂ ਕੋਲ 30 ਗਾਵਾਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ । ਉਨਾਂ ਨੇ 1948 ਵਿਚ ਲੈਂਡਰ ਵਿਚ 150 ਏਕੜ ਦਾ ਫਾਰਮ ਖਰੀਦ ਲਿਆ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੁੱਧ ਚੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਵੀ ਖਰੀਦ ਲਈਆਂ। ਟਰੱਕ ਵੀ ਉਨਾਂ ਨੇ ਖਰੀਦ ਲਿਆ ਸੀ ਤੇ ਟਰੱਕ ਵਿਚ ਗਾਵਾਂ ਲੈਂਡਰ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਨਾਂ ਦਾ ਲੜਕਾ 12 ਜਮਾਤਾਂ ਪਾਸ ਹੈ ਪਰ 13ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਪਗੜੀ ਪਾਉਣ ਕਰਕੇ ਪੜਾਈ ਛਡ ਦਿਤੀ ਕਿਉਕਿ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਕੁਝ ਸਰੀਰਕ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦਿਤੇ ਜਾਣ ਕਾਰਣ ਪਗੜੀ ਕਾਰਣ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਆਂਦੀ ਸੀ। ਉਨਾਂ ਦਾ ਲੜਕਾ ਟਰੱਕ ਚਲਾਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਫਾਰਮ ਵਿਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ੳਨਾਂ ਦੀ ਲੜਕੀ ਵੀ 12 ਜਮਾਤਾਂ ਪਾਸ ਹੈ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਡਿਗ੍ਰੀ ਜ਼ਰੂਰ ਲਓ ਭਾਂਵੇਂ ਉਸ ਲਈ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਮਿਹਨਤ ਕਿਉਂ ਨਾਂ ਕਰਨੀ ਪਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੋਈ ਵੀ ਔਰਤ ਬਾਹਰ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਹਰ ਘਰ ਵਿਚ ਲਕੜਾਂ ਬਾਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਹਰੀ ਸਬਜੀਆਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਸਨ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਰਦੀਆਂ ਲਈ ਹਰੀ ਸਬਜੀਆਂ ਸੁਖਾ ਕੇ ਰਖ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਵਡੇ ਲੜਕੇ ਦਾ ਵਿਆਹ 1950 ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਘਰੋਂ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਤਾਏ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਲੜਕੀ ਵੇਖੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰਤਨ ਕੌਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਲੜਕਾ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਥੌਲੀ 1928 ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਵੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਕੇ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਦ ਹੋਈ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ ਬਾਰੇ ਦਸਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਬਹੁਤ ਜਦੋ-ਜਹਿਦ ਕੀਤੀ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ 1906 ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਆਏ ਸਨ। ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਗ੍ਰੰਥੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਮੁਫਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਮਿੱਲ ਸਾੜ ਦਿਤੇ ਜਾਣ ਕਾਰਣ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਮਾਸ ਵਿਚ ਜਾਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਜਿਥੇ ਉਨਾਂ ਨੇ ਭਾਈਵਾਲੀ ਵਿਚ ਇਕ ਫਾਰਮ ਲੀਜ਼ ਉਤੇ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਫਾਰਮ ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਕੋਲ ਗਾਂਵਾਂ ਸਨ ਅਤੇ ਕੋਈ 20-25 ਲੋਕ ਐਬੋਟਸਫੋਰਡ ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਚਿਲੀਵੈਕ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪੜਨ ਜਾਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਬੱਚੇ, ਜਾਪਾਨੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਪਾਨੀ ਬੋਲਣੀ ਆ ਗਈ। ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਗਰਮ ਰਖਣ ਦਾ ਕੋਈ ਸਿਸਟਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਲਕੱੜਾਂ ਬਾਲ ਕੇ ਉਹ ਵਰਤਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਗਰਮ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ 9 ਸਾਲ ਤਕ ਐਬੋਟਸਫੋਰਡ ਵਿਚ ਰਹੇ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਫਾਰਮ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਬਾਹਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਉਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਘਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਕਰਿਆਨੇ ਦੀਆਂ ਦੋ ਦੁਕਾਨਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਹੀ ਘਰ ਵਿਚ ਸਮਾਨ ਦੇ ਜਾਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਵਾਰ ਬੀਮਾਰ ਪੈ ਜਾਣ ਉਤੇ ਉਹ ਇਲਾਜ ਵਾਅਤੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਵੈਨਕੂਵਰ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹਰ ਸ਼ੁਕਰਵਾਰ ਵੈਨਕੂਵਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਅਖੰਡ-ਪਾਠ ਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਨਾ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਵੈਨਕੂਵਰ ਪਾਠ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ 1939 ਵਿਚ ਚਿਲੀਵੈਕ ਤੋਂ ਪੈਦਲ ਆਪਣੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਲਿਜਾਕੇ ਐਗੇਸੀ ਰਹਿਣ ਲਈ ਗਏ ਸਨ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਲਗ ਗਿਆ ਸੀ। ਐਗੇਸੀ ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਨੇ ਇਕ ਫਾਰਮ ਕਿਰਾਏ ਉਤੇ ਲਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਬਿਜਲੀ – ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਦੂਰੋਂ ਜਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਲਿਆਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਘਰ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਦੋ ਨੌਕਰੀਆਂ ਕਰਨੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਵਡੇ ਭਰਾ ਨੇ 1943 ਵਿਚ ਐਗੇਸੀ ਵਿਚ ਹੌਟ ਸਪ੍ਰਿੰਗ ਵਿਖੇ ਇਕ ਆਰਾ ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਘਰ ਦਾ ਹਰ ਇਕ ਜੀਅ ਫਾਰਮ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰਾ ਪਾਣ, ਦੋਵੇਂ ਵੇਲੇ ਹੱਥੀਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਚੋਣਾ ਅਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਢੋਹ ਕੇ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਣਾ। ਫਰੇਜ਼ਰ ਮਿਲਕ ਪ੍ਰੋਡਯੁਸਰ ਕਿਰਸਾਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਦੁੱਧ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਸੀ। ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਉਨਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਵਧੀ ਸੀ। ਸੜਕ ਉਤੇ ਤਾਂ ਬਿਜਲੀ ਸੀ ਪਰ ਘਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨਾਂ ਨੇ ਫਾਰਮ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਨੂੰ ਫਾਰਮ ਲਈ ਬਿਜਲੀ ਲੈਣ ਵਾਸਤੇ ਕਿਹਾ। ਫਾਰਮ ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਨੇ ਖੂਹ ਬਣਾਕੇ ਘਰ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਕੀਤਾ। 25 ਸਾਲ ਤਕ ਉਹ ਪਾਣੀ ਬਾਹਰੋਂ ਭਰ ਕੇ ਲਿਆਂਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਐਗੇਸੀ ਵਿਚ ਉਹ ਫਾਰਮ ਦਾ ਸਲਾਨਾ ਕਿਰਾਇਆ 950 ਡਾਲਰ ਦਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਨਾਂ ਨੇ ਸਕੂਲ ਲਈ ਦੋ ਸਾਈਕਲਾਂ ਵੀ ਖਰੀਦਿਆਂ। ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਰਾਸ਼ਨ ਉਤੇ ਮਿਲਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਨਾਂ ਨੇ 1947 ਵਿਚ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਪਾਸ ਕੀਤਾ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਉਹ ਵੀ ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਘਰ ਦੇ ਹਰ ਜੀਅ ਦੀ ਕਮਾਈ ਇਕੋ ਥਾਂ ਉਤੇ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹਰ ਇਕ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਣ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਘਰ ਵਿਚ ਉਹ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਅਖਬਾਰ ਲਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਡਿਊਟੀ ਜੰਗ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਖ਼ਬਰਾਂ ਪੜਕੇ ਸੁਣਾਉਣ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਨਾਂ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸਮਾਜਕ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ । ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕੋਈ ਖਾਸ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। 1950 ਵਿਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਵਧੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਇਥੇ ਵਸ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦਾ ਸੀ। ਉਨਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਪੈਸਾ ਕਮਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਪਿਸ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। 1948 ਤਕ ਉਨਾਂ ਨੇ 26000 ਡਾਲਰ ਜਮਾਂ ਕਰ ਲਏ ਸਨ। ਉਨਾਂ ਨੇ 5000 ਡਾਲਰ ਦਾ ਇਕ ਟਰੱਕ ਖਰੀਦਿਆ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਫਾਰਮ ਖਰੀਦਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਐਗੇਸੀ ਤੋਂ ਉਨਾਂ ਨੇ ਲੈਂਡਰ ਵਿਚ ਫਾਰਮ ਖਰੀਦਿਆ। ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 1949 ਵਿਚ ਮਿਸ਼ੇਲ ਆਈਲੈਂਡ ਵਿਚ ਨੌਰਥ ਆਰਮ ਸਾਅ ਮਿੱਲ ਵਿਚ 13 ਸਾਲ ਤਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਜਿਥੇ ਉਨਾਂ ਨੇ ਗਰੇਡਰ ਅਤੇ ਟ੍ਰਿਮਰ ਵਜੋਂ ਇਕ ਡਾਲਰ ਫੀ ਘੰਟੇ ੳਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਮਿੱਲ ਸੜ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਨਾਂ ਨੇ ਲੰਬਰ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਟ੍ਰਿਮਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਮਿੱਲਾਂ ਵਿਚ ਅੱਠ ਬੰਦਿਆਂ ਦਾ ਠੇਕਾ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਲਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਬਾਦ ਵਿਚ ਯੁਨੀਅਨ ਨੇ ਠੇਕਾ ਸਿਸਟਮ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤਾ ਸੀ। ਇਕ ਵਾਰ ਮਿੱਲਾਂ ਵਿਚ ਆਇ ਡਬਲਯੂ ਏ ਦੀ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਤਕ ਹੜਤਾਲ ਰਹੀ ਸੀ। 1956 ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਨੇ ਕਾਫੀ ਤਰੱਕੀ ਕਰ ਲਈ। ਫਾਰਮ ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਨੇ ਨਵਾਂ ਘਰ ਬਣਾਨ ਦਾ ਪਰਮਿਟ ਲਿਆ। ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਪਲਾਈ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਘਰ ਅੰਦਰ ਹੀਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਦੁੱਧ ਦਾ ਉਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਬਹਤ ਵਡਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਪੈਸਾ ਕਮਾਇਆ। ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਾਲ ਹੋਣ ਲਗ ਪਿਆ। 1948 ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਨਵਾਂ ਟ੍ਰੈਕਟਰ ਖਰੀਦਿਆ। ਹਰ ਇਕ ਫਾਰਮ ਵਿਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਘਟੋ ਘਟ ਇਕ ਟ੍ਰੈਕਟਰ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ ਸੀ। ਸੀਜ਼ਨਲ ਕੰਮ ਲਈ ਉਨਾਂ ਨੇ ਸਕੂਲੀ ਬੱਚੇ ਕੰਮ ਉਤੇ ਰਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਲਏ। ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਿੱਲ ਦਾ ਕੰਮ ਛਡਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਫਾਰਮ ਵਧਾ ਕੇ 225 ਏਕੜ ਕਰ ਲਿਆ, 4 ਟ੍ਰੈਕਟਰ, 6 ਡੰਪ ਟਰੱਕ ਅਤੇ ਫਾਰਮ ਵਿਚ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਾਲ ਹੋਣ ਲਗਾ। ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾਂ ਹੀ ਹਸੱਣ-ਖੇਡਣ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਬਸ ਮਕਸਦ ਸੀ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉ

Creator: Sharma, Hari

Ranjit Hall travaillait au ministère de l'immigration et de la main-d'œuvre et il a pris sa retraite en 1981. Son père, Gokul Singh, est originaire de Ludhiana [au Punjab] et il est arrivé au Canada en 1906. Hall est arrivé au Canada avec ses parents en 1924, à l'âge de 6 ans. Il ne connaissait pas son père. Sa famille possédait des terres dans le village. Son père fut policier à Hong Kong pendant 4-5 ans et il parlait le Cantonnais. Les Indiens en transit entre les Indes et l'Amérique du Nord habitaient au Gurdwara [temple] de Hong Kong. De Ludhiana, il s'est rendu à Calcutta en train, puis à Hong Kong sur un bateau japonais. Ils ont habité au Gurdwara de Hong Kong pendant trois semaines. Il y avait 5-6 Indiens sur le bateau et sa mère était la seule femme. Les gens préparaient leurs repas à bord. Ils ont accosté à Vancouver sans problèmes. Il n'avait jamais vu de neige avant de venir au Canada. Sa famille était l'une des 2-3 familles arrivées en 1924. La famille Hundal fut la première à venir au Canada. Auparavant, les familles ne pouvaient pas immigrer au Canada et on retournait les gens à Hong Kong. Bhag Singh [l'un des premiers leaders de la communauté de Vancouver tué par un informateur de la police] et Bhagwan Singh [un vétéran de l'armée américaine qui a préparé une contestation judiciaire pour permettre aux immigrants indiens de devenir des citoyens américains naturalisés] ont été en cour en 1911-1912 pour faire venir leurs familles. On a permis aux familles de venir dans les années 1920. La communauté indienne grandissait en raison du système de travail sous contrat. Un agent contractuel pouvait embaucher des travailleurs et recevoir une commission. La famille de Hall est allée à Fraser Mills. Il y avait des cuisines de chantier et des dortoirs dans les scieries. Il pouvait lire le Gurmukhi [écriture Punjabi], alors il lisait les journaux à voix haute aux employés de la scierie tous les dimanches. Sa famille fut la première à vivre à Fraser Mills et il était le seul enfant. Ils ont ensuite acheté une terre dans le quartier Queensborough [New Westminster] et ils ont bâti une maison où ils ont vécu pendant 4-5 ans. Ils ont ensuite acheté une ferme avec une douzaine de vaches et ils livraient leur lait aux producteurs de lait de la vallée du Fraser. Comme le pays était en période de dépression économique, les revenus étaient insuffisants. La famille a travaillé sur la ferme, mais son père a travaillé dans les scieries toute sa vie. Ils ne côtoyaient pas beaucoup les voisins car ni sa mère, ni les immigrants européens ne parlaient anglais. À l'âge de 8 ans, il a commencé à fréquenter une école publique à Queensborough en portant le turban. Il était le seul enfant d'origine indienne dans son école et il ne parlait pas anglais. Au secondaire, il a été victime de discrimination : les autres jeunes refusaient de se lier d'amitié avec lui. Il a appris l'anglais rapidement et il a terminé ses études secondaires en 1958. Il a travaillé dans les scieries à Duncan et il a amassé de l'argent pour ses études universitaires. Il a étudié à UBC. À l'époque, il ne pouvait pas vivre sur le campus, alors il devait voyager de Queensborough à Vancouver à tous les jours. Pendant la guerre, plusieurs d'entre eux se sont enrôlés dans l'armée de l'air, mais ils ne pouvaient pas faire partie d'un équipage ou atteindre le rang d'officier : ces postes étaient réservés aux personnes qui n'étaient pas d'origine asiatique. Certains membres de la communauté indienne ont fait partie des forces armées. Il s'est marié en 1953. Il souhaitait devenir médecin mais il n'a pas pu pour des raisons financières et de réglementation. Il a terminé ses études à UBC en 1946. Il voulait aider la communauté indienne : il a commencé à organiser les athlètes indiens et à les encourager à poursuivre des études universitaires. Il a aidé la communauté à régler ses problèmes d'immigration et à écrire des lettres et, il fut leur traducteur. L'un de ses frères a fait partie de l'armée canadienne. Ses deux autres frères et sa sœur ont étudié à UBC. En 1947, il a obtenu un emploi de délégué commercial à Toronto. Il travaillait pour le gouvernement indien et sa tâche consistait à promouvoir l'importation de produits indiens. En 1951, son poste fut aboli et il a obtenu un emploi au Haut-commissariat indien. Il fut secrétaire commissaire pour le gouvernement des Indes et il a quitté cet emploi en 1959. Les Indiens ont obtenu le droit en vote en 1948 et en tant que Canadien, il a décidé de travailler pour le gouvernement canadien. Il a travaillé pour le ministère de l'immigration et de la citoyenneté pendant quatre ans. Il était en charge des programmes des droits de la personne pour les minorités comme les Allemands, les Japonais, les Chinois et certains Européens. En 1968, il fut associé à l'Année internationale des droits de la personne à Ottawa. Il a travaillé pour le ministère de l'immigration et de la main-d'œuvre jusqu'à sa retraite, en 1981. Pendant la dépression économique, la communauté indienne a tenté d'obtenir du travail en versant des pots-de-vin ou en offrant ses services à meilleur prix. Mais les scieries ont fermé leurs portes et plusieurs ont dû vivre dans les Gurdwaras. Personne n'a accepté l'aide sociale. À la fin des années 1930, la communauté était divisée et un deuxième Gurdwara a ouvert ses portes. Il y avait un temple sur la 11e Avenue à Vancouver, et un autre sur la 2e Avenue. Au début des années 1930, plusieurs personnes ont fait venir leur famille au Canada en prétendant que ces gens étaient leurs enfants. Ceci a causé beaucoup de problèmes. Des documents furent falsifiés et les gens devaient se cacher des autorités de l'immigration. Certains furent déportés. Ceci a créé de la tension dans la communauté. En 1942-1943, des initiatives furent mises en place pour régulariser la situation des immigrants illégaux. Ces derniers furent régularisés en 1946. La venue de plusieurs familles au Canada a occasionné de plus en plus de problèmes. Les parents ne voulaient pas que leurs enfants se mêlent aux autres groupes ethniques. Ils avaient de la difficulté à intégrer la société canadienne. Les mariages interraciaux sont devenus monnaie courante. Hall a marié une femme blanche en 1956 et ses frères et sœurs ont également épousé des personnes qui n'étaient pas indiennes. Mais ses parents n'étaient pas très emballés de cette situation.;Ranjit Hall retired from the Department of Immigration and Manpower in 1981. His father, Gokul Singh, came from Ludhiana [in Punjab] to Canada in 1906. Hall came to Canada with his parents in 1924 at the age of 6. He did not know his father before that. They had land in the village. His father served in the police force in Hong Kong for 4-5 years and knew Cantonese. Indians traveling between India and North America would stay in the Gurdwara [temple] in Hong Kong while en route. They went from Ludhiana to Culcutta by train, then to Hong Kong by Japanese ship, where they stayed in the Gurdwara for three weeks. There were 5-6 Indian people on the ship; his mother was the only woman. People did their own cooking on board the ship. They landed in Vancouver with no difficulty. It was the first time he saw snow. His family was one of 2 or 3 families that came in 1924. The first family to come to Canada was the Hundal family. Prior to that families were not allowed to come to Canada and were sent back to Hong Kong. Bhag Singh [an early Vancouver community leader later shot by a police informer] and Bhagwan Singh [a U.S. Army veteran who mounted a court challenge to allow Indian immigrants to become naturalized U.S. citizens] fought a case in 1911-12 to bring their families. During 1920's families were able to come in. The Indian community was growing because of the contract labour system. A contractor would employ workers and get a commission. Hall's family went to Fraser Mills. The mill there provided cookhouses and sleeping houses. He could read Gurmukhi [Punjabi script] so he would read newspapers out loud to the mill workers every Sunday. They were the first family in Fraser Mills and he was the only child there. Then they bought land in the Queensborough neighbourhood [New Westminster] and built a house where they lived for 4-5 years. Then they bought a farm with 10-12 cows and delivered milk to Fraser Valley milk producers. This was during the Depression so the income was not good. The family worked the farm but his father continued to work in mills his whole life. There wasn't much social interaction with their neighbours because neither his mother nor European immigrants could speak English. When he was 8 he started attending public school in Queensborough wearing a turban. He was the only Indian boy in the school and didn't speak English. In high school there was discrimination; the other kids would not socialize with him. He picked up English quickly and completed high school in 1958. He went Duncan to work in the saw mills and earn money to attend university. Then he studied at UBC. At that time they could not live on campus so he had to commute from Queensborough. During the war several of them went to enlist in the air force but they were refused air crew and officer ranks, which were reserved for non-Asians. Some members of the Indian Community went into the Armed Forces. He got married in 1953. He wanted to study medicine but due to money and regulations he could not. He graduated from UBC in 1946. He wanted to help the Indian community and began to organize East Indian athletes and encouraged them to go to university. He helped the community with immigration matters, letter writing, and interpretation. One of his brothers went into the Canadian army. His two other brothers and his sister went to UBC. In 1947 he got the job of trade commissioner in Toronto, working for the Indian government to promote the import of Indian goods. In 1951 the office was abolished and he was given a job in the Indian High Commission. He served as commissioner secretary as an employee of the government of India and left the job in 1959. Indians had gotten voting rights in 1948, and now as a Canadian he decided to work for the Canadian government. He worked in the Department of Immigration and Citizenship for four years. He oversaw human right programs for minority people such as Germans, Japanese, Chinese, some Europeans. In 1968 he was associated with the International Year of Human Rights in Ottawa. He worked in the Department of Immigration and Manpower until his retirement in 1981. During the depression the Indian community tried hard to get jobs by means of bribes or undercutting wages, but the mills shut down and many had to live in Gurdwaras. Nobody went on welfare. Some people cut their hair and beards, which started some friction in the Gurdwaras. In the late 1930s there was internal fighting, and finally another Gurdwara on 11th Avenue was formed. The main Gurdwara was on 2nd Avenue. In the early 1930s many people brought relatives to Canada by declaring them as children. This caused many immigration issues. Documents were forged and people had to hide from immigration officials. Some people were deported. This also increased tension in the community. In 1942-43 initiatives were taken to regularizing people who had come illegally. In 1946 they were regularized. When lot of families began to come to Canada, and the kids started growing up here, more issues came up. Parents didn't want their children to mix with the other ethnic groups. There were problems integrating into Canadian society. It became common for intermarriage to occur. He married a white woman in 1956, and his other siblings also married non-Indians, but their parents weren't completely happy with it.; ਰਣਜੀਤ ਹਾਲ, ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮਨੁਖ-ਸ਼ਕਤੀ(ਮੈਨਪਾਵਰ) ਵਿਭਾਗ ਵਿਚੋਂ 1981 ਵਿਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗੋਕੁਲ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿਚੋਂ 1906 ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਆਏ ਸਨ। ਰਣਜੀਤ ਹਾਲ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਨਾਲ 1924 ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਆਏ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ 4-5 ਸਾਲ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਵਿਚ ਪੁਲਿਸ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇ ਕਰਕੇ ਕੈਨਟੋਨੀਸ ਭਾਸ਼ਾ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਉਤੱਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਆਉਣ ਸਮੇਂ ਲੋਕ ਰਾਹ ਵਿਚ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਠਹਿਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਰਣਜੀਤ ਹਾਲ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਰੇਲਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਲਕੱਤੇ ਗਿਆ, ਇਸਤੋਂ ਬਾਦ ਜਾਪਾਨੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਤਿੰਨ ਹਫਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਠਹਿਰੇ ਸਨ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਹੋਰ 5-6 ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸਨ; ਜਿਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਸਿਰਫ ਇਕੱਲੀ ਔਰਤ ਸੀ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਰੋਟੀ ਆਪ ਹੀ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਵੈਨਕੂਵਰ ਬੰਦਰਗਾਹ ਉਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਉਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਆਈ ਸੀ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਰਫ਼ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। 1924 ਵਿਚ ਆਏ 2-3 ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੀ ਸੀ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੁੰਦਲ ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਪਰਿਵਾਰ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਪਿਸ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਮੋੜ ਦਿਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਭਾਗ ਸਿੰਘ ( ਮੁਢ ਵਿਚ ਵੈਨਕੂਵਰ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਨੇਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਲਿਸ ਦੇ ਮੁਖਬਰ ਨੇ ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿਤਾ ਸੀ ) ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ( ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣਨ ਲਈ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਵੰਗਾਰ ਪਾਈ ਸੀ ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਿਆਣ ਲਈ 1911-12 ਵਿਚ ਇਕ ਕੇਸ ਲੜਿਆ ਸੀ। 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਪਰਿਵਾਰ ਇਥੇ ਆਉਣ ਦੇ ਕਾਬਿਲ ਹੋ ਸਕੇ ਸਨ। ਠੇਕੇਦਾਰੀ ਕਿਰਤ ਸਿਸਟਮ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ। ਠੇਕੇਦਾਰ ਕੰਮ ਲਈ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿਚ ਉਸਨੂੰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਮਿਲਦੀ ਸੀ। ਰਣਜੀਤ ਹਾਲ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਫ੍ਰੇਜ਼ਰ ਵਿਖੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਕੁੱਕ ਹਾਉਸ ਅਤੇ ਸੌਣ ਲਈ ਕਮਰਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਰਣਜੀਤ ਹਾਲ ਗੁਰਮੁਖੀ ਪੜ੍ਹਨੀ ਜਾਂਣਦੇ ਸਨ ਇਸ ਕਰਕੇ ਹਰ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲ ਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਣਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਫ੍ਰੇਜ਼ਰ ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇਕੋ ਇਕ ਉਥੇ ਬੱਚੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਨਾਂ ਨੇ ਕੁਈਂਸਬੋਰੋਹ ( ਨਿਉ ਵੈਸਟਮਿਨਸਟਰ ) ਵਿਚ ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦ ਲਈ ਅਤੇ ਘਰ ਬਣਾ ਲਿਆ ਜਿਥੇ ਉਹ 4-5 ਸਾਲ ਤਕ ਰਹੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 10-12 ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਇਕ ਫਾਰਮ ਖਰੀਦ ਲਿਆ ਅਤੇ ਫ੍ਰੇਜ਼ਰ ਵੈਲੀ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨਾਂ ਨੇ ਦੁੱਧ ਵੇਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਇਹ ਕੰਮ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ ਸਮੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਆਮਦਨ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਫਾਰਮ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਮਿੱਲਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਖਾਸ ਸਮਾਜਕ ਸੰਪਰਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਨਾਂ ਤਾ ਉਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਯੋਰਪੀਅਨ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣੀ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਪੱਗ ਪਾ ਕੇ ਉਨਾਂ ਨੇ ਕੁਈਂਸਬੋਰੋਹ ਵਿਚ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਨਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਉਹੀ ਸਿਰਫ ਇਕੋ ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਲੜਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਮੱਤ-ਭੇਦ ਹੁੰਦਾ ਸੀ; ਬਾਕੀ ਦੇ ਬੱਚੇ ਉਨਾਂ ਨਾਲ ਰਾਬਤਾ ਨਹੀਂ ਰਖਦੇ ਸਨ। ਉਨਾਂ ਨੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣੀ ਬਹੁਤ ਛੇਤੀ ਸਿਖ ਲਈ ਅਤੇ 1958 ਵਿਚ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਈ। ਆਰਾ ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਡੰਕਨ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਨਾਂ ਨੇ ਯੂ ਬੀ ਸੀ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕੈਂਪਸ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਸਨ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕੁਈਂਸਬੋਰੋਹ ਤੋਂ ਹੀ ਰੁਜ਼ਾਨਾ ਆਇਆ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜੰਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਹਵਾਈ ਫੌਜ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਲਈ ਗਏ ਪਰ ਹਵਾਈ ਅਮਲੇ ਅਤੇ ਅਫਸਰ ਰੈਂਕ ਲਈ ਉਨਾ ਨੂੰ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿਤੀ ਗਈ ਜੋ ਗੈਰ-ਏਸ਼ੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੀ ਸਨ। ਭਾਰਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਫੋਜਾਂ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਸਨ। ਰਣਜੀਤ ਹਾਲ ਨੇ 1953 ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿਚ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਪੈਸੇ ਦੀ ਥੁੜ ਅਤੇ ਨੇਮਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇੰਜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। 1946 ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਯੂ ਬੀ ਸੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੇਜੂਏਸ਼ਨ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀ ਅਤੇ ਈਸਟ ਇੰਡੀਅਨ ਐਥਲੀਟਸ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਜਾਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਉਨਾਂ ਨੇ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਮਾਮਲਿਆਂ, ਚਿੱਠੀ-ਪੱਤਰ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਦੁਭਾਸ਼ੀਏ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਉਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਭਰਾ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਫੌਜ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭੈਣ ਨੇ ਯੂ ਬੀ ਸੀ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। 1947 ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਨੇ ਟੋਰੰਟੋ ਵਿਚ ਵਪਾਰਕ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਉਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਮਾਲ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1951 ਵਿਚ ਇਹ ਦਫ਼ਤਰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਦਿਤੀ ਗਈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇਕ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਵਜੋਂ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1959 ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਛਡ ਦਿਤੀ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ 1948 ਵਿਚ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦੇ ਹੱਕ ਮਿਲੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਵਜੋਂ ਉਨਾਂ ਨੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਿਟੀਜ਼ਨਸ਼ਿਪ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਘਟ ਗਿਣਤੀ ਫਿਰਕੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਜਰਮਨੀ, ਜਾਪਾਨੀ, ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਯੋਰਪੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1968 ਵਿਚ ਔਟਵਾ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਲ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ। 1981 ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤਕ ਉਨਾਂ ਨੇ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮਨੁਖ-ਸ਼ਕਤੀ (ਮੈਨਪਾਵਰ) ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਭਾਂਵੇ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਜਾਂ ਘੱਟ ਪੈਸਿਆਂ ਉਤੇ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਅਣਥੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਮਿੱਲਾਂ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਪਿਆ। ਕਿਸੀ ਨੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਮਦਦ ( ਵੈਲਫੇਅਰ ) ਨਹੀਂ ਲਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਲ ਅਤੇ ਦਾੜੀਆਂ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਸਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਮਤਭੇਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਸ ਕਰਕੇ 11ਵੇਂ ਐਵਨਿਊ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਜਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਮੁੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿਚ ਦੂਜੇ ਐਵਨਿਊ ਉਤੇ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। 1930 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਜੋਂ ਕਹਿ ਕੇ ਕੈਨੇਡਾ ਲਿਆਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਮਸਲੇ ਉਠ ਗਏ ਕਿਉਂਕਿ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਜਾਲੀ ਸਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਲੁਕਦੇ ਫਿਰਦੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਵਾਪਿਸ ਮੋੜ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚ ਤਨਾਅ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ। 1942-43 ਵਿਚ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਉਤੇ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨੇਮਬਧ ਕਰਨ ਲਈ ਕਦਮ ਚੁਕੇ ਗਏ। 1946 ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਨੇਮਬਧ ਹੋਏ ਸਨ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਣ ਨਾਲ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਇਥੇ ਵਿਗਸਨ ਨਾਲ ਹੋਰ ਕਈ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ। ਮਾਂ-ਪਿਉ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ੳਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਹੋਰਨਾਂ ਫਿਰਕਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਉਠਣ ਬੈਠਣ। ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸੋਸਾਈਟੀ ਨਾਲ ਇਕਸੁਰ ਹੋਣ ਸੰਬੰਧੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਅੰਤਰਜਾਤੀ ਵਿਆਹ ਆਮ ਹੋਣ ਲਗੇ। ਰਣਜੀਤ ਹਾਲ ਨੇ 1956 ਵਿਚ ਇਕ ਗੌਰੀ ਲੜਕੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਭੈਣ-ਭਰਾਂਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਗੈਰ-ਭਾਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤੇ ਸਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਖੁਸ਼ ਸਨ।

Creator: Sharma, Hari

Pritam Kaur Johal est originaire de Bara Pind, au Punjab, et elle est arrivée au Canada en 1936. Elle était alors âgée de vingt ans et elle était accompagnée de ses deux filles. Comme son mari habitait déjà au Canada, elle a donc immigré légalement. Les Indiennes n'avaient pas le droit de porter leurs habits traditionnels, alors elle a dû enfiler des vêtements occidentaux à son arrivée au port. Il y avait environ 300 femmes d'origine indienne au Canada à cette époque. Elle n'avait aucune famille ici, mais elle pouvait compter sur l'appui de la communauté indienne. Pour se rendre à Vancouver, elle a d'abord pris le train pour Calcutta, puis elle a voyagé en bateau pendant 18 jours pour se rendre à Hong Kong. Elle a débarqué à Vancouver dix-huit jours plus tard. Les voyageurs préparaient leurs propres repas à bord du bateau et plusieurs étaient malades. Pritam a d'abord habité sur la 6e Avenue à Vancouver. Par la suite, son mari a trouvé un emploi dans une autre scierie où il gagnait 0,02$ de plus. Ils ont ensuite déménagé à Fraser Mills, puis ils ont habité à Richmond pendant 22 ans. Auparavant, les gens habitaient près de leur milieu de travail. Les Indiens gagnaient moins cher jusqu'à ce que la IWA [International Woodworkers of America] établisse un syndicat dans les scieries et que l'on abolisse les inégalités salariales. Elle est retournée sur le marché du travail après le mariage de ses enfants et elle travaillait 2-3 heures par jour. Au moment de l'entrevue, elle ne travaillait plus. Elle a envoyé ses enfants à l'école et ils l'ont aidée à apprendre l'anglais. Une voisine de race blanche l'a aussi aidée à apprendre l'anglais. Il n'y avait aucun Indien dans les environs. Elle entretenait de très bons rapports avec la communauté caucasienne. En 1936, il y avait environ 2500 Indiens au Canada et ils habitaient presque tous en Colombie-Britannique. De ce nombre, environ 300 étaient des femmes. Les Indiens ont obtenu le droit de vote en 1947 et elle a commencé à voter à ce moment. Elle s'impliquait également dans les activités du Gurdwara [temple]. Elle allait au Gurdwara sur la 2e Avenue avec sa famille, à 2 miles de sa maison. Tous les dimanches, les gens se rassemblaient au Gurdwara, leur unique source de socialisation. Les membres du comité du Gurdwara devaient se soumettre au amritdhari [initiation par un rituel de baptême]. Puis en 1939, certaines personnes ont refusé l'amritdhari pour faire partie du comité, ce qui a visiblement divisé la communauté. Les Sehajdhari [des Sikhs moins stricts qui coupent leurs cheveux ou taillent leur barbe] ont établi un autre Gurdwara en 1951, sur la 11e Avenue. Le comité du Gurdwara fut élu par consensus. La cotisation annuelle était de 6$ pour les membres exécutifs et de 3$ (ou 0,25$ par mois) pour les membres réguliers. Les festivals de Shahid Mewa Singh [un membre du Gurdwara de Vancouver ayant tiré sur une personne soupçonnée d'avoir fait tuer le chef religieux Bhag Singh], l'anniversaire de Guru Nanak Dev [un personnage religieux], l'anniversaire de Guru Gobind Singh [un autre personnage religieux], le Vaisakhi [un festival des récoltes] et le Gur Gaddi Diwas [un festival en l'honneur des écrits saints nommés Guru Granth Sahib] étaient célébrés dans des Gurdwaras particuliers. Les parents ne peuvent contrôler le problème des enfants qui sont en contact avec une nouvelle culture, à moins de donner une certaine liberté aux enfants. Les parents de sa génération ont dû changer eux aussi. Ses enfants ont tous terminé leurs études secondaires et ils ont marié des personnes qui ne sont pas d'origine indienne. Un de ses fils était pilote, mais il est décédé dans un accident en 1951, à l'âge de 22 ans. Plusieurs autres enfants ont également adopté cette profession. La communauté indienne était fière de cette réalisation. Il n'existait pas de différences entre les Indo-canadiens à l'époque de l'indépendance des Indes. Des gens de toutes les religions (sikh, musulmane, hindoue) allaient au Gurdwara sur la 2e Avenue à Vancouver et au Sukh Sagar [un Gurdwara de Vancouver]. À cette époque, certains immigrants venaient au Canada sous des prétextes fallacieux [les immigrants établis faisaient venir d'autres membres de leur famille en prétendant qu'ils étaient leurs enfants]. Le gouvernement a eu vent de cette situation et ces personnes furent déportées. En 1939, Pandia est venu à Vancouver, puis a dû se rendre à Ottawa pour défendre sa cause. Pendant son séjour à Ottawa, les gens de Vancouver ont versé 25$ chacun pour lui permettre de vivre au Canada. La cause fut éventuellement résolue et la communauté a célébré sa victoire. Aujourd'hui, toute sa famille est au Canada. Après son arrivée au Canada, elle a attendu 23 ans avant de retourner aux Indes parce que le voyage en bateau était beaucoup trop long. Mais maintenant, elle ne souhaite pas y aller en raison des problèmes au Punjab.;Pritam Kaur Johal came from Bara Pind, Punjab, to Canada in 1936. She was twenty when she arrived with her two daughters. Her husband had come before her and brought her over legally. Indian women were not allowed to wear their traditional clothing so she had to change into Canadian clothes at the port. About 300 Indian women were in Canada at that time. She had no relatives here but was able to get support from the Indian community. The trip to Vancouver began with a train to Calcutta. From Calcutta they took a ship which took 18 days to reach Hong Kong. It took another 18 days by CPR ship to reach Vancouver. They cooked their own food on board. Many people got sick on the ship. Initially she lived on 6th Avenue in Vancouver. Then her husband switched to mill side as the wages were 2¢ higher. Then they went to Fraser Mills. They later lived in Richmond in their own house for 22 years. People used to live near the workplace. Indian people got lower wages until the IWA [International Woodworkers of America] union organized the mills and the wage differentials were abolished. She didn't have a job in Canada until after their children were married. Then she worked 2-3 hours a day. At the time of the interview she had stopped working. She sent her children to school and the children helped her to learn English. A white neighbour also helped her speak English. There were no Indians nearby. Her relations with the white community were very good. In 1936 there were about 2,500 Indians in Canada, almost all in B.C. About 300 were women. Indians got voting rights in 1947, and she began to vote. She was also involved in the Gurdwara [temple]. They went to the Gurdwara on 2nd Avenue, 2 miles from their house. Every Sunday people gathered at the Gurdwara. The Gurdwara was the only social life they had. Members of the Gurdwara committee had to be amritdhari [initiated through a baptism ritual]. Then in 1939 some people refused to become amritdhari to serve on the committee. The division in community became visible. Sehajdhari [less strict Sikhs who cut their hair or beards] started another Gurdwara in 1951 on 11th Avenue. The Gurdwara committee was elected by consensus. Membership for executive members were $6, for members $3 annually, or 25¢ monthly. Festivals of Shahid Mewa Singh [a member of the Vancouver Gurdwara who shot the person suspected of ordering the murder of religious leader Bhag Singh], the birthday of Guru Nanak Dev [a religious figure], the birthday of Guru Gobind Singh [another religious figure], Vaisakhi [the harvest festival], Gur Gaddi Diwas [a festival in honour of the sacred writings called Guru Granth Sahib] were celebrated in specific Gurdwaras. The problem of children coming in contact with a new culture isn't one that parents can control unless they give their children some freedom. Parents of her generation had to change themselves. Her children all graduated from high school and married non-Indians. One of her son was a pilot but died in an accident in 1951 at the age of 22. Many other children also learned this profession. The Indian community was proud of this achievement. There were no differences among Indian people in Canada at the time of Indian independence. People of all religions, Sikh, Muslim, Hindu, went to the Gurdwara on 2nd Avenue in Vancouver and in Sukh Sagar [a Vancouver Gurdwara]. At that time the matter of people who came to Canada posing as children of other parents [established immigrants would bring in other family members claiming them as children] came to the notice of the government and they ordered them deported. In 1939 Pandia came to Vancouver then went to Ottawa to argue their case. Most of the time he lived in Ottawa and people in Vancouver contributed 25 dollars each to support Pandia in Canada. The matter was eventually resolved and celebrated in the community. Now her whole family is in Canada. She didn't visit India for 23 years after she arrived in Canada, because the boat trip took so long. But now she does not want to visit India because of problems in Punjab.;ਪ੍ਰੀਤਮ ਕੌਰ ਜੌਹਲ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਬੜਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ 1936 ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਆਏ ਸਨ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਆਏ ਸਨ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਕੌਰ ਜੌਹਲ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਦੋ ਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੈਨੇਡਾ ਆਏ ਸੀ। ਜਾਇਜ਼ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਉਤੇ ਉਹ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿਖੇ ਆਏ ਸਨ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਇੰਡੀਅਨ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉਨਾਂ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕਪੜੇ ਪਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨਾਂ ਨੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਬੰਦਰਗਾਹ ਉਤੇ ਹੀ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਔਰਤਾਂ ਵਰਗੇ ਕਪੜੇ ਪਾ ਲਏ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਕੋਈ 300 ਇੰਡੀਅਨ ਔਰਤਾਂ ਰਹਿ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਏਥੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਿਸੀ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਹੀ ਆਪਸ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਕੈਨੇਡਾ ਲਈ ਆਣ ਵਾਸਤੇ ਸਫਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਿਆਂ ੳਹ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਰੇਲਗਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਲਕੱਤੇ ਆਏ। ਕਲਕੱਤੇ ਤੋਂ ਸਮੁਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ 18 ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ। ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਤੋਂ ਵੈਨਕੂਵਰ ਜਾਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਅਗਲਾ ਜਹਾਜ਼ ਤਿਆਰ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰੁਕਣਾ ਪਿਆ । ਸੀ ਪੀ ਆਰ ਦੇ ਸਮੁਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਵੈਨਕੂਵਰ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿਚ 18 ਦਿਨ ਹੋਰ ਲਗ ਗਏ ਸਨ। ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਖਾਣਾ ਆਪ ਬਣਾਇਆ ਸੀ । ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਈ ਲੋਕ ਬੀਮਾਰ ਪੈ ਗਏ ਸਨ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿਚ ਉਹ ਛੇਂਵੇ ਐਵਨਿਊ ਉਤੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹ ਮਿੱਲ ਸਾਈਡ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿਥੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ 2 ਸੈਂਟ ਫੀ ਘੰਟਾ ਵਧ ਮਿਲ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹ ਫ੍ਰੇਜ਼ਰ ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਗ ਪਏ। ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ 22 ਸਾਲ ਤਕ ਉਹ ਰਿਚਮੰਡ ਵਿਚ ਰਹੇ। ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੇ ਲਾਗੇ ਰਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੰਡੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਨਖਾਹ ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਘਟ ਮਿਲਦੀ ਸੀ। ਆਈ ਡਬਲਿਊ ਏ ਯੂਨੀਅਨ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਦ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਪੈਸੇ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰੀਤਮ ਕੌਰ ਨੇ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹ 2-3 ਘੰਟਿਆਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਗ ਪਏ ਸਨ। ਪਰ ਬਾਦ ਵਿਚ ਉਹ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨਾਂ ਨੇ ਸਕੂਲ ਪੜਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਪੜਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨਾਂ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਲਿਖ ਲਈ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਗੋਰੇ ਲੋਕ ਸਨ ਤਾਂ ਗੋਰਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਆਸ ਪਾਸ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਉਨਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਮਿਲਾਪ ਵਧੀਆ ਸੀ। 1936 ਵਿਚ ਕੋਈ 2500 ਇੰਡੀਅਨ ਲੋਕ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਟੋਰਾਂਟੋ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਆਪਣੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੋਈ 300 ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਸੀ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦੇ ਹੱਕ 1947 ਵਿਚ ਮਿਲੇ ਸਨ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੀ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਜਾਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿਚ ਉਹ ਸੇਵਾ ਵੀ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿਚ ਦੂਜੇ ਐਵਨਿਊ ਵਾਲੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਉਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਕੋਈ 2 ਮੀਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉਤੇ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਹਰ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਲੋਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਜਕ ਕਾਰ ਵਿਹਾਰ ਸਿਰਫ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਤਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਲੋਕ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ 1939 ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਮੇਟੀ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿਖ ਹੋਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਦਾ ਵਿਰੇਧ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਉਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚ ਵੰਡੀ ੳਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਈ। ਸਹਿਜਧਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਕ ਹੋਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ 1951 ਵਿਚ 11ਵੇਂ ਐਵਨਿਊ ਉਤੇ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਆਮ ਰਾਇ ਨਾਲ ਚੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਐਗਜ਼ੈਕਟਿਵ ਮੈਂਬਰ ਬਣਨ ਲਈ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਫੀਸ ਛੇ ਡਾਲਰ ਸਲਾਨਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਮੈਂਬਰ ਬਣਨ ਲਈ ਫੀਸ ਤਿੰਨ ਡਾਲਰ ਸਲਾਨਾ ਅਤੇ ਇਕ ਮੀਨੇ ਲਈ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਫੀਸ 25 ਸੈਂਟ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਗੁਰਪੁਰਬ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਸਨ ਜਿਵੇ ਸ਼ਹੀਦ ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜੋੜ-ਮੇਲਾ ਇਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜਾ ਦੂਜੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ , ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜਾ, ਵਿਸਾਖੀ ਅਤੇ ਗੁਰ ਗੱਦੀ ਦਿਵਸ ਆਦਿ ਅੱਡ ਅੱਡ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿਚ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ । ਪ੍ਰੀਤਮ ਕੌਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਨਵੇਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਪੇਸ਼ ਆਂਦੀ ਹੈ ਇਸ ਕਰਕੇ ਮਾਂ ਪਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਜੇਕਰ ਮਾਂਪੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ੳਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਗ੍ਰੇਜੂਏਟ ਹਨ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦੂਜੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੜਕੇ-ਲੜਕੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਲੜਕਾ ਪਾਈਲਟ ਸੀ ਪਰ 22 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਐਕਸੀਡੈਂਟ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਹੋਰ ਕਈ ਬੱਚੇ ਵੀ ਜਹਾਜ਼ ਚਲਾਉਣਾ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਾਈਲਟ ਬਣਨ ਉਤੇ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਸਮੇਂ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਇੰਡੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਕੋਈ ਭੇਦ ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸਿੱਖ, ਮੁਸਲਮਾਨ, ਹਿੰਦੂ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿਚ ਦੂਜੇ ਐਵਨਿਊ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਖ ਸਾਗਰ ਵਿਚ ਇਕੱਠਿਆਂ ਜਾਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਹੋਰਨਾਂ ਪਿਓਆਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਬਣਕੇ ਕੈਨੇਡਾ ਆਏ ਸਨ, ਉਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਾਪਿਸ ਭੇਜਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿਤੇ ਸਨ। 1939 ਵਿਚ ਪਾਂਡੀਆ ਵੈਨਕੂਵਰ ਆਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਉਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਔਟਵਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਾਂਡੀਆ ਜਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਔਟਵਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਹਰ ਇਕ ਬੰਦੇ ਨੇ ਮਿਲਕੇ 25-25 ਡਾਲਰ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਖਰਚੇ ਲਈ ਪਾਂਡੀਆ ਨੂੰ ਦਿਤੇ ਸਨ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਜਦੋਂ ਹਲ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ ਸੀ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਕੌਰ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੁਣ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 23 ਸਾਲਾਂ ਬਾਦ ਉਹ ਇੰਡੀਆ ਗਏ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਸਫਰ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਲਗਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸਮਾਂ ਠੀਕ ਨਹੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ੳਥੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Creator: Sharma, Hari

Ranjit Singh Mattu est arrivé au Canada en 1925, à l'âge de 6 ans, avec sa mère. Son père, un fermier, était arrivé en Canada en 1906 en quête d'une vie meilleure. Ils sont arrivés à Vancouver via Hong Kong. Lorsqu'il est venu une seconde fois, il n'a pas pu se rendre directement à Vancouver. Son bateau a accosté aux Etats-Unis, mais les autorités lui ont refusé l'entrée et il a dû se rendre au Japon. Il est venu à Vancouver du Japon. Il n'a éprouvé aucune difficulté à entrer au Canada car ses papiers étaient en règle. Mattu travaillait dans les scieries, près de Nanaimo. Il habitait dans une maison, mais plusieurs autres habitaient dans les cuisines de chantier. Il y avait très peu de familles indiennes à l'époque, au Canada. Il a vécu à Nanaimo jusqu'en 1929. C'est à cette époque que le marché boursier s'est effondré et que les scieries ont perdu leur marché. Ils ont déménagé à Vancouver et ils ont recommencé à zéro dans le domaine du bois sciés. Les Indiens travaillaient d'arrache-pied et croyaient qu'il ne fallait pas demander l'aide sociale. Les membres de la communauté s'entraidaient. Mattu estime qu'il y avait environ 1000 Indiens en Colombie-Britannique à cette époque. La communauté connaissait très peu de problèmes, à l'exception d'un meurtre commis par Sham Kaur, qui a tué son mari sur le bateau après avoir quitté Victoria. Elle est revenue à Vancouver via Hong Kong. Son retour à Vancouver a divisé la communauté. Mattu a étudié à UBC, en économie. Il y avait deux ou trois autres étudiants indiens à l'époque. Il était un bon athlète et il n'avait pas de problèmes à UBC. Il y avait un bon esprit de camaraderie parmi les athlètes. Le rugby était très populaire à l'époque. Les lois de l'immigration ont changé, permettant aux enfants âgés de moins de 18 ans et aux épouses des immigrants de venir au Canada. Mattu a aidé certaines personnes confrontées à des problèmes d'immigration. Son premier emploi fut un emploi d'été, dans une scierie. Il a ensuite démarré son entreprise de bois sciés. Il a ouvert une scierie à Princeton en 1946. Elle était petite et comptait une cinquantaine d'employés qui travaillaient par quarts. Il a également travaillé dans l'aménagement de terrain. Son père a acheté une maison en 1941, mais les voisins étaient mécontents. Les Indiens étaient acceptés au Canada, mais ils ne se mêlaient pas à leurs communautés canadiennes. Ils travaillaient surtout dans les scieries et les entreprises de bois sciés. Il a marié une Canadienne en 1946. Ce n'était pas un mariage arrangé : ils étaient amoureux et furent fiancés pendant deux ans. Leurs parents s'opposaient au mariage. Son père aimait les sports et ne l'a jamais empêché de jouer. Il lisait des livres religieux, mais il n'a pas obligé ses enfants à suivre la tradition. Mattu a même coupé ses cheveux. Les enfants de Mattu ont tous poursuivi des études postsecondaires. Certains ont marié des caucasiens. Ils comprennent le Punjabi mais ne le parlent pas. Son fils a obtenu une bourse d'athlétisme de SFU et il a fait partie de l'équipe. Sa fille a obtenu son baccalauréat en enseignement à SFU mais elle n'enseigne pas. Ils ont très peu d'amis Punjabi. Sa mère a 90 ans. Elle comprend l'anglais. Mattu était très impliqué dans sa communauté au début, mais il s'est retiré par la suite. Il préférait les sports, qui lui ouvraient beaucoup de portes. Il fut entraineur de l'équipe de football pour les championnats canadiens juniors de 1947. Il fut directeur du Club des Lions de la C-B et il a travaillé avec les jeunes. Son diplôme l'a aidé à gagner sa vie et à rencontrer des gens. Il a participé à la mise en œuvre des programmes de levée de fonds de SFU et reçu une lettre de remerciement de la part du Ministre Bennett.;Ranjit Singh Mattu came in 1925 with his mother at the age of 6. His father, a farmer, came to Canada in 1906 looking for a better life. They came via Hong Kong to Vancouver. When he came a second time he, could not get direct ship to Vancouver. He went to the United States but was not allowed to land and was sent back to Japan. From Japan he came to Vancouver. He did not face any immigration problems when he landed in Vancouver as he had all the necessary papers. Mattu was a mill worker living and working near Nanaimo. He had a house there, but others lived in cookhouses. There were very few Indian families in Canada at that time. He stayed in Nanaimo until 1929 when the stock market crash destroyed the market for the mills. They moved to Vancouver and started over from scratch in the wood business. Indian people were hardworking and did not believe in taking welfare. The community members helped each other out. Mattu estimates there were about 1,000 Indian people in B.C. at the time. There were no problems in the community, except one incident in which Sham Kaur killed her husband on the ship just after they left Victoria. She came back from Hong Kong to Vancouver. When she got back to Vancouver it divided the community. He went to UBC and majored in economics. There were two or three other Indian students at the time. He was a good athlete and did not have problems at UBC. There was a feeling of brotherhood among the athletes. Rugby was bigger game at that time. Immigration laws were changed to allow children under 18 and wives to be brought over by immigrants. Mattu helped people with their immigration problems. He took his first job in a mill as a summer job. Then he started his own lumber business. He opened a saw mill in Princeton in 1946. It was a small plant in Vancouver with about 50 employees working in shifts. He also did some land development. His father bought a house in 1941, but the next door neighbors were upset about it. Indian people were accepted in Canada but they did not associate with other communities. They worked primarily in lumber and mill work. In 1946 he married a Canadian woman. It was not arranged marriage. They chose each other and were engaged for 2 years. Their parents were opposed to the marriage. His father liked sports and never stopped him from playing. He used to read religious book but didn't force his children to be traditional. Mattu even cut his hair. Mattu's children all went through higher education. Some of them married white people. They can understand but not speak Punjabi. His son had a scholarship in athletics from SFU and was made a team player of the year. His daughter got a teaching degree from SFU but doesn't work as a teacher. They have very few Punjabi friends. His mother is 90 year old. She understands English. Mattu was initially active in the community but later on he withdrew. He spent more time in athletics. Sports opened the door for him. He coached football for the Canadian Junior championship in 1947. He was Director of the BC Lions Club and involved in helping youth. His degree helped him in his life and helped him meet people. He participated in establishing the SFU fundraising program and received a thank-you letter from Premier Bennett. ;ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮੱਟੂ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੈਨੇਡਾ ਆਏ ਸਨ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇਕ ਅਨਪੜ੍ਹ ਕਿਸਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਚੰਗਾ ਬਣਾਨ ਲਈ 1906 ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਆਏ ਸਨ। ਉਹ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਦੇ ਰਸਤਿਉਂ ਵੈਨਕੂਵਰ ਆਏ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਵੈਨਕੂਵਰ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਵੈਨਕੂਵਰ ਸਿਧਿਆਂ ਆਣ ਲਈ ਸਮੁਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਪਰ ਉਥੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਉਤਰਨ ਨਹੀਂ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਾਪਿਸ ਜਪਾਨ ਭੇਜ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਜਪਾਨ ਤੋਂ ਉਹ ਮੁੜਕੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਆਏ ਸਨ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜਦੋਂ ਵੈਨਕੂਵਰ, ਸੀ ਪੀ ਆਰ ਬੰਦਰਗਾਹ ਉਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਹੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਉਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਹ ਸਕੂਲ ਪੜਨ ਗਏ ਜਿਥੇ ਉਹ ਹੀ ਇਕ ਇੰਡੀਅਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ। ਉਹ ਯੁਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵੀ ਪੜੇ ਜਿਥੋਂ ਉਨਾਂ ਨੇ ਇਕੋਨੋਮਿਕਸ ਮੇਜਰ ਵਿਚ ਡਿਗਰੀ ਲਈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਯੁਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਪੁਰਾਣੇ ਇੰਡੀਅਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਉਹ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੇ ਐਥਲੀਟ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਸਮਾਜਕ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮਾਂ ਵਿਚ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪੜੇ-ਲਿਖੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹੁਨਰ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਾਦ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਨਨੈਮੋ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਥੇ ਆਪਣਾ ਘਰ ਲੈ ਲਿਆ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਲੋਕ ਕੁੱਕ ਹਾਉਸ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਬਹੁਤ ਘਟ ਪਰਿਵਾਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੈਂਪ, ਰੇਲ ਗਡੀਆਂ ਸਭ ਸਾੜ ਦਿਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਪਿਸ ਇੰਡੀਆ ਭੇਜ ਦਿਤੇ ਸਨ। ਸਿੱਖ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਿਸੀ ਨੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਵੈਲਫੇਅਰ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਹਰ ਇਕ ਬੰਦੇ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਵਧ ਤੋਂ ਵਧ ਆਪਣੇ 1000 ਲੋਕ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੇਨਕੂਵਰ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਇਥੇ ਉਨਾਂ ਨੇ ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਲਈ ਨਵੇਂ ਸਿਰਿਉਂ ਲਕੱੜਾਂ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚ ਇਕ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਈ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮ ਕੌਰ ਨੇ ਇੰਡੀਆ ਜਾਣ ਸਮੇਂ ਸਮੁਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਲੰਘਦਿਆਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਤਾ ਸੀ। ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਵਾਪਿਸ ਮੁੜਕੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਾਪਿਸ ਮੁੜ ਕੇ ਆਈ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚ ਦੁਫਾੜ ਪੈ ਗਿਆ। ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਚ ਨਵੀਂ ਤਰਮੀਮ ਕੀਤੀ। ਜਿਸ ਹੇਠ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਅਣਵਿਆਹੇ 18 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਕੇਨੇਡਾ ਲਿਆ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਉਨਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੰਮ ਇਕ ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਪੜਾਈ ਸਮੇਂ ਛੁਟੀਆਂ ਹੋਣ ਉਤੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਨਾਂ ਨੇ ਲਕੱੜਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਐਵਨਿਊ ਵਿਚ 1946 ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਨੇ ਆਰਾ ਮਿੱਲ ਖੋਲੀ। ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿਚ ਇਹ ਛੋਟਾ ਪਲਾਂਟ ਸੀ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਿਫਟਾਂ ਵਿਚ 50 ਲੋਕ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨਾਂ ਨੇ ਘਰ ਉਸਾਰੀ ਠੇਕੇਦਾਰੀ ਦਾ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1941 ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਕ ਘਰ ਖਰੀਦਿਆ। ਪਰ ਨਾਲ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਇਸ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇੰਡੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਪਰਵਾਨ ਤਾਂ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਪਰ ਲੋਕ ਹੋਰਨਾਂ ਫਿਰਕਿਆਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਮਿੱਲਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਨਾਂ ਨੇ 1946 ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਲੜਕੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਆਪਸ ਵਿਚ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲ ਤਕ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਘਰਦਿਆਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਘਰ ਤੋਂ ਵਖ ਹੋ ਗਏ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਪੜੇ-ਲਿਖੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਨੇ ਗੋਰੇ ਲੜਕੇ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਝ ਤਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਸੈਮਨ ਫਰੇਜ਼ਰ ਯੁਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਵਿਚ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਮਿਲੀ ਸੀ ਅਤੇ " ਉਸ ਸਾਲ ਦੇ ਟੀਮ ਖਿਡਾਰੀ " ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਨਾਂ ਦੀ ਲੜਕੀ ਨੇ ਵੀ ਟੀਚਿੰਗ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਸੈਮਨ ਫਰੇਜ਼ਰ ਯੁਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਲਈ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਪੜਾਉਂਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਘਟ ਪੰਜਾਬੀ ਦੋਸਤ ਹਨ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਾਂ 90 ਸਾਲ ਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਬਜ਼ਾਰ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਰਣਜੀਤ ਮੱਟੂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬਧਤ ਰਹੇ ਸਨ ਪਰ ਬਾਦ ਵਿਚ ਉਹ ਪਿਛੇ ਹਟ ਗਏ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਖਿਡਾਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਤੋਂ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਰੋਕਿਆ ਸੀ। ਪਿਤਾ ਧਾਰਮਿਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਕਦੀ ਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ। ਉਨਾਂ ਨੇ ਸਿਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਾਲ ਵੀ ਕੱਟ ਲਏ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਉਨਾਂ ਲਈ ਅਗੇ ਵਧਣ ਦੇ ਰਾਹ ਖੁੱਲ ਗਏ। 1947 ਵਿਚ ਉਹ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਲਈ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦੇ ਕੋਚ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਬੀ ਸੀ ਲਾਇੰਸ ਕਲੱਬ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਨੌਜੁਆਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਨਾਂ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਐਸ ਐਫ ਯੂ (ਸੈਮਨ ਫਰੇਜ਼ਰ ਯੁਨੀਵਰਸਿਟੀ ) ਫੰਡ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਬੈਨੇਟ ਨੇ ਰਣਜੀਤ ਮੱਟੂ ਨੂੰ ਧੰਨਵਾਦ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਭੇਜੀ ਸੀ।

Creator: Sharma, Hari

Mme Bhani Kaur Johal est arrivée au Canada en 1927, à l'âge de 17 ans. Elle est originaire d'une région du Punjab appelée Jandiala, où sa famille possédait des terres. Son mari rêvait de retourner dans leur village après le mariage de leurs enfants. Il avait été lutteur au Punjab. Ses beaux-parents étaient déjà installés au Canada. Elle n'est jamais allée à l'école et s'est mariée à l'âge de 13 ans. Son mari est arrivé au Canada deux années et demie avant elle. Ses enfants sont nés au Canada. Ses beaux-parents avaient signé des contrats avec des scieries pour transporter du bois, une activité très lucrative. De son village, elle s'est rendue à Calcutta en train. Son bateau est arrivé à Vancouver via Shanghai et Victoria. Six ou sept autres Indiens ont fait le voyage avec elle. Personne n'a connu de difficultés à son arrivée. Elle a voyagé en première classe, mais les Indiens à bord devaient préparer leurs repas parce qu'ils étaient végétariens. À Vancouver, elle a habité sur la 2e Avenue. Aucun autre Indien n'était propriétaire de sa maison. Ils ont habité avec une famille élargie. Lorsque ses enfants sont devenus adultes, ils ont quitté le foyer familial. Il n'y avait que 10 ou 15 femmes dans la communauté à son arrivée parce que les immigrants ne pouvaient pas faire venir leurs familles. La vie sociale des femmes se résumait à la maison et au Gurdwara. Elle s'impliquait beaucoup dans les activités du Gurdwara, mais elle n'est jamais devenue membre du comité. Un autre Gurdwara fut bâti sur la 11e Avenue parce que les gens qui n'étaient pas Sikhs ne pouvaient pas faire partie du comité du Gurdwara situé sur la 2e Avenue. On interdisait aux Indiennes de porter leurs vêtements traditionnels, alors elle a choisi de porter des vêtements blancs. Elle a changé son apparence pour adopter le style de vie des Canadiens. Ses enfants ont tous été à l'école. Elle faisait preuve d'une grande ouverture d'esprit et elle a permis à ses enfants de se mêler à la communauté blanche. Certains de ses fils ont marié des femmes caucasiennes. Ses enfants comprennent le Punjabi, mais ils ne peuvent pas le parler. Après la mort de son mari, elle a trouvé un emploi. Dans les scieries, 5-7 personnes habitaient ensemble dans les cuisines de chantier. Ils étaient payés 0,10$ de l'heure. Le vie était difficile et ils travaillaient très dur. Les gens se rencontraient seulement dans les Gurdwaras. Ils passaient tout leur temps à travailler dans les scieries. Elle a connu quelques Indiens qui ont acheté des fermes par paiements différés, mais ils se sont beaucoup endettés. Les Blancs respectaient les personnes originaires de l'Asie du Sud. Elle est allée aux Indes 35 ans après son arrivée au Canada. Son mari n'est pas allé avec elle. Elle se rend aux Indes à chaque année avec ses enfants pour visiter la famille. Elle a vendu ses terres au Punjab avec difficulté et elle a dû porter la cause en cour.;Mrs. Bhani Kaur Johal came at the age of 17 in 1927. The region they came from in the Punjab is called Jandiala. Their families had land there. Her husband had a dream that after their children got married they would go back to their village. He had been a wrestler in the Punjab. Her in-laws were already settled in Canada. She never went to school and was married at the age of 13. Her husband came to Canada 2 ½ years before she did. Her children were all born in Canada. Her in-laws had contracts with mills, trucking lumber, which was a good business. From the village they traveled by train to Calcutta. Their ship came via Shanghai, Victoria and then Vancouver. Six or seven other Indians made the trip with her. Nobody faced any problem on landing. She traveled 1st class but the Indians on board all cooked their own food because of being vegetarians. In Vancouver, she lived on 2nd Avenue. No other Indian people owned their own house. They lived in an extended family. When her children grew up they moved away from the rest of the family. There were only 10 to 15 women in the community when she arrived because men immigrants had not been allowed to bring their families. The social life of the women was centered on their houses and the Gurdwara. She was actively involved in Gurdwara activities but never became the member of the committee. Another Gurdwara was built on 11th Avenue because non-Sikh people were not allowed to serve on the 2nd Avenue Gurdwara committee. Indian women were not allowed to wear traditional clothes so she took on white clothing. She changed herself to fit a Canadian lifestyle. Her children all have an education. She was open-minded and allowed her children to mix with the white community. Some of her sons are married to white women. Her children understand Punjabi but cannot speak it. After the death of her husband she worked. In the mills, 5-7 people lived together or in cookhouses. They were paid 10¢ an hour. They worked very hard but life was difficult. People used to meet in the Gurdwaras only. They spent all their time working in the mills. She knew some Indians who bought farms on installment, but they got into a lot of debt. White people respected the South Asian people. She visited India after 35 years in Canada. Her husband didn't go with her. She and her children go to India every year and are in touch with relatives there. She sold her land in the Punjab with difficulty by fighting the case in court.;ਭਾਨੀ ਕੌਰ ਜੌਹਲ 1927 ਵਿਚ 17 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਆਏ ਸਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜੰਡਿਆਲਾ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ੳਥੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਸੀ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਸੁਫਨਾ ਸੀ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਾਪਿਸ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ । ਉਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕੁਸ਼ਤੀ ਲੜਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਭਾਨੀ ਕੌਰ ਦਾ ਸਹੁਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪ ਕਦੀ ਵੀ ਸਕੂਲ ਪੜ੍ਹਨ ਨਹੀਂ ਗਏ। ਵਿਆਹ ਉਨਾਂ ਦਾ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨਾਂ ਤੋਂ ਢਾਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨਾ ਦੇ ਪਤੀ ਕੈਨੇਡਾ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਵਡੇਰਿਆਂ ਦਾ ਮਿੱਲ ਵਿਚ ਠੇਕਾ ਹੁੰਦਹ ਸੀ ਅਤੇ ਲੰਬਰ ਵਿਚ ਟਰੱਕ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਕਾਰੋਬਾਰ ਚੰਗਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਾਰਾਂ ਵੀ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਰੇਲਗਡੀ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਕਲਕੱਤੇ ਆਏ। ਉਨਾਂ ਦਾ ਸਮੁਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਸ਼ੰਗਈ, ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੇ ਰਸਤਿਓਂ ਵੈਨਕੂਵਰ ਆਇਆ ਸੀ। ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਨੇ ਸਫਰ ਕੀਤਾ। ਸਮੁਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 6-7 ਹੋਰ ਲੋਕ ਆਏ ਸਨ। ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਖਾਣਾ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਆਪ ਹੀ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਵੈਨਕੂਵਰ ੳਤਰਨ ਉਤੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੀ ਤਰਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਦਾ ਘਰ ਦੂਜੇ ਐਵਨਿਊ ਉਤੇ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚੋਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਆਪਣਾ ਘਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹ ਵਖ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਘਟ ਕੋਈ 10-15 ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਔਰਤਾ ਦਾ ਸਮਾਜਕ ਜੀਵਨ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਜਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਤਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਭਾਨੀ ਕੌਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਕਦੀ ਵੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਬਣੇ। ਉਸ ਵੇਲੇ 11 ਐਵਨਿਊ ਉਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ 2 ਐਵਨਿਊ ਵਾਲੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਸਹਿਜਧਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣਨ ਦੀ ਆਗੇਆ ਨਹੀਂ ਦਿਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇੰਡੀਅਨ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕਪੜੇ ਪਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨਾਂ ਨੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਪਹੁੰਚਣ ਉਤੇ ਆਪਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕਪੜੇ ਬਦਲ ਲਏ ਸਨ। ਉਨਾਂ ਨੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਔਰਤਾਂ ਵਰਗੇ ਕਪੜੇ ਪਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੇ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਮੁਤਾਬਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢਾਲ ਲਿਆ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਪੜੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਉਨਾਂ ਆਪ ਖੁਲੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਵਧਣ-ਫੁੱਲਣ ਦਿਤਾ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਗੋਰੀ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਝ ਤਾਂ ਸਕਦੇ ਨੇ ਪਰ ਬੋਲਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਸੁਵਰਗਵਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਨਾਂ ਨੇ ਬਾਹਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਮਿੱਲਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕੁੱਕ ਹਾਉਸ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਨਾਂ ਦੀ ਤਨਖਾਹ 10 ਸੈਂਟ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਲੋਕ ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਕੁ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਿਸ਼ਤਾਂ ਅਤੇ ਲੀਜ਼ ਉਤੇ ਲਏ ਫਾਰਮ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਰਜ਼ੇ ਵਿਚ ਡੁਬ ਗਏ। ਗੋਰੇ ਲੋਕ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਭਾਨੀ ਕੌਰ 35 ਸਾਲਾਂ ਬਾਦ ਭਾਰਤ ਗਏ ਸਨ ਪਰ ਉਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਕੈਨੇਡਾ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਕਦੀ ਭਾਰਤ ਨਹੀਂ ਗਏ ਸਨ। ਹੁਣ ਉਹ ਆਪ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਹਰ ਸਾਲ ਇੰਡੀਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨਾਂ ਨੇ ਇੰਡੀਆ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਰਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਭਾਨੀ ਕੌਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਕੇਸ ਲੜ ਕੇ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੇਚ ਸਕੇ ਸਨ।